گیتهاب همچنان بزرگترین پلتفرم میزبانی کد دنیا است، اما در سالهای اخیر بخشی از جامعه متنباز به دنبال گزینههایی مستقلتر مانند کدبرگ (Codeberg) و فورگِجو (Forgejo) رفتهاند. این اتفاق هنوز یک مهاجرت گسترده نیست، اما نشان میدهد بخشی از جامعه متنباز درباره کنترل زیرساخت، استفاده از کدها در هوش مصنوعی و وابستگی به یک شرکت تجاری نگرانیهای بیشتری پیدا کرده است.
پشت پرده نگرانیهای تازه درباره میزبانی کد
گیتهاب صدها میلیون مخزن نرمافزاری1 را میزبانی میکند؛ اما نارضایتیها در حال افزایش است. پروژههای شناختهشدهای در ماههای گذشته رسماً اعلام کردهاند که این پلتفرم را ترک میکنند و به سراغ گزینههای مستقل میروند. جدول زیر نمونههایی از پروژههایی را نشان میدهد که بخشی از توسعه یا میزبانی خود را به پلتفرمهای دیگر منتقل کردهاند یا درباره این موضوع اطلاعرسانی کردهاند.
| نام پروژه | زمینه فعالیت | دلیل اصلی خروج از گیتهاب |
|---|---|---|
| زیگ (Zig) | زبان برنامهنویسی | انتقاد از برخی تصمیمهای مدیریتی و زیرساختی |
| گوستی (Ghostty) | شبیهساز ترمینال | نگرانی درباره پایداری سرویسها |
| جنتو (Gentoo) | توزیع لینوکس و جامعه توسعه نرمافزار آزاد | فشار برای استفاده از Copilot |
| دیلو (Dillo) | مرورگر وب | تأکید بر استقلال پروژه |
چرا برخی توسعهدهندگان به دنبال جایگزینهای گیتهاب هستند؟
تصمیم به ترک بزرگترین شبکه توسعهدهندگان دنیا اتفاقی نیست. نارضایتی کاربران ریشه در چند تغییر اساسی دارد که در سالهای اخیر رخ داده است.
- نخستین دلیل، قطعیهای مکرر و افت کیفیت خدمات است. براساس تحلیل IncidentHub از گزارشهای عمومی وضعیت گیتهاب، این پلتفرم بین مه ۲۰۲۵ تا آوریل ۲۰۲۶ با ۴۸ اختلال بزرگ روبهرو شده است. مجموع زمان ثبتشده برای این اختلالها حدود ۱۱۲ ساعت بوده؛ هرچند همه آنها به معنای ازکارافتادن کامل گیتهاب نبودهاند. این ناپایداری باعث میشود تا سیستمهای استقرار مداوم (CI/CD) از کار بیفتند. این سیستمها وظیفه دارند کدهای جدید را به صورت خودکار تست و در صورت نداشتن خطا، آنها را منتشر کنند. توقف این سیستمها عملاً کار برنامهنویسان را مختل میکند.
- دلیل دوم، سایه سنگین هوش مصنوعی است. گیتهاب پس از پیوستن به مایکروسافت، تمرکز شدیدی روی ابزارهای هوش مصنوعی مانند کوپایلت (Copilot) گذاشته است. بخشی از توسعهدهندگان نسبت به نحوه استفاده از کدهای عمومی برای توسعه ابزارهای هوش مصنوعی و و دردسرهای کد متنباز نگرانیهایی دارند؛ بهخصوص درباره مالکیت معنوی و نحوه رعایت مجوزهای نرمافزاری.
- دلیل سوم به حاکمیت دیجیتال بازمیگردد. حاکمیت دیجیتال به این معناست که کاربران و نهادها کنترل کامل روی دادههای خود داشته باشند و اسیر تصمیمات تجاری یا سیاسی شرکتهای دیگر نشوند. مانند هر سرویس ابری دیگری، وابستگی کامل به یک ارائهدهنده خارجی میتواند ریسکهایی درباره تغییر سیاستها، شرایط استفاده یا دسترسی در آینده ایجاد کند. علاوه بر این، کشف ضعفهای امنیتی مانند امکان جعل نشان تأیید گیتهاب، اعتماد توسعهدهندگان به پلتفرمهای متمرکز را کاهش داده است.
به کجا چنین شتابان؟
با خروج پروژهها، نام یک پلتفرم بیش از بقیه شنیده میشود: «کدبِرگ» (Codeberg).
این پلتفرم یک جایگزین رایگان برای میزبانی کد است که توسط یک بنیاد غیرانتفاعی در کشور آلمان اداره میشود. تفاوت مهم کدبرگ با سرویسهای تجاری مانند گیتهاب، در مدل مالکیت و شیوه مدیریت این پلتفرم است. زیرا مدل کسبوکار آن بر استفاده تجاری از کد کاربران برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی بنا نشده است.
علاوهبر کدبرگ، یکی دیگر از گزینههای موجود، میزبانی شخصی «میزبانی شخصی» (Self-hosting) است. در این روش، برنامهنویس نرمافزار مدیریت کد را دانلود و روی سرور اختصاصی خودش نصب میکند.
سفرت بخیر، اما …
گیتهاب همچنان مرکز اصلی توسعه نرمافزار جهان است، اما مشکلات پایداری، تمرکز روزافزون بر هوش مصنوعی و نگرانی درباره وابستگی به یک شرکت تجاری باعث شده برخی پروژههای متنباز به گزینههایی مانند کدبرگ یا زیرساخت شخصی فکر کنند. این روند هنوز محدود است، اما نشان میدهد مدل اداره و کنترل پلتفرم میزبانی کد برای بعضی پروژهها بهاندازه امکانات فنی آن اهمیت پیدا کرده است.
- مخزن کد (Repository) به فضای آنلاینی گفته میشود که برنامهنویسان فایلهای کد و تاریخچه تغییرات پروژه خود را در آن ذخیره و مدیریت میکنند. ↩︎
