نکستکلاد (Nextcloud) یک پلتفرم متنباز برای ذخیره، همگامسازی و اشتراکگذاری فایلها و همکاری تیمی است که میتوانید آن را روی سرور خودتان نصب کنید. بهجای سپردن همه اطلاعات به سرویسهایی مانند Google Drive، میتوانید محل نگهداری دادهها، کاربران، فضای ذخیرهسازی و سطح دسترسیها را خودتان مدیریت کنید. نکستکلاد تحت مجوز متنباز AGPLv3 منتشر میشود، اما داشتن سرور، فضای ذخیرهسازی، پشتیبانگیری و نگهداری فنی همچنان هزینه دارد.
نکستکلاد چه تفاوتی با گوگل درایو دارد؟
در سرویسهای ابری عمومی، زیرساخت و دادهها روی سرورهای شرکت ارائهدهنده قرار دارند. در نکستکلاد میتوانید نرمافزار را روی سرور فیزیکی سازمان، یک کامپیوتر داخل محل کار، سرور مجازی یا زیرساخت یک شرکت میزبانی نصب کنید.
بخش Nextcloud Files امکان بارگذاری، دستهبندی، همگامسازی و اشتراک فایلها را فراهم میکند. برنامههای رسمی آن نیز برای ویندوز، macOS، لینوکس، اندروید و iOS در دسترساند و میتوانند پوشههای انتخابشده را میان کامپیوتر و سرور همگام نگه دارند.
خودمیزبانی به معنای «کنترل مطلق» یا امنیت تضمینشده نیست. اگر از سرور مجازی استفاده کنید، همچنان به شرکت میزبان و زیرساخت آن وابستهاید. مزیت اصلی این است که انتخاب محل ذخیرهسازی، شیوه پشتیبانگیری، حسابهای کاربری و سیاستهای دسترسی بیشتر در اختیار خودتان قرار میگیرد.
آیا نکستکلاد در زمان قطع اینترنت هم کار میکند؟
نصب نکستکلاد روی سرور شخصی بهتنهایی تضمین نمیکند که هنگام هر نوع قطعی اینترنت به آن دسترسی داشته باشید. نتیجه به محل سرور و مسیر ارتباط کاربران با آن بستگی دارد.
اگر سرور خارج از کشور باشد و ارتباط بینالمللی قطع شود، دسترسی به نکستکلاد نیز ممکن است از بین برود. اگر سرور داخل کشور قرار داشته باشد و شبکه داخلی همچنان فعال باشد، احتمال ادامه دسترسی وجود دارد. اگر نکستکلاد روی یک سرور داخل خانه یا سازمان نصب و برای شبکه محلی تنظیم شده باشد، کاربران همان شبکه میتوانند بدون اتصال به اینترنت عمومی به آن دسترسی داشته باشند.
فایلهایی که قبلاً با برنامه دسکتاپ همگام شدهاند نیز روی کامپیوتر باقی میمانند و میتوان به نسخه محلی آنها دسترسی داشت؛ اما همگامسازی تغییرات، همکاری آنلاین و دریافت فایلهای جدید تا زمان برقراری ارتباط با سرور انجام نمیشود. بنابراین محل استقرار سرور، تنظیمات شبکه و داشتن نسخه آفلاین فایلها باید پیش از بحران بررسی شوند.
آیا نکستکلاد جایگزین Google Docs هم میشود؟
هسته اصلی نکستکلاد برای مدیریت و اشتراک فایل است. برای ساخت و ویرایش آنلاین فایلهای متنی، صفحهگسترده و ارائه باید یک مجموعه اداری را نیز به آن متصل کنید.
Nextcloud Office با همکاری Collabora ساخته شده و امکان ویرایش همزمان اسناد، صفحات گسترده و فایلهای ارائه را در مرورگر فراهم میکند. برنامه یکپارچهساز ONLYOFFICE نیز در فروشگاه برنامههای نکستکلاد عرضه میشود. بنابراین قابلیت مشابه Google Docs با نصب و پیکربندی یک مجموعه اداری به دست میآید و صرف نصب سرور اصلی نکستکلاد برای آن کافی نیست.
نکستکلاد چه امکانات دیگری دارد؟
Nextcloud Hub چند ابزار همکاری را در یک محیط یکپارچه جمع میکند:
- Calendar و Contacts برای مدیریت تقویم و مخاطبان
- Nextcloud Talk برای گفتوگوی متنی، تماس صوتی و تماس تصویری
- Deck برای مدیریت کارها و پروژهها بهشکل بردهای ستونی
- Notes برای یادداشتبرداری
- Nextcloud Office برای ویرایش مشارکتی اسناد
نکستکلاد یک فروشگاه برنامه داخلی نیز دارد که از طریق آن میتوان قابلیتهای بیشتری به سرور اضافه کرد. کیفیت، سازگاری و وضعیت پشتیبانی این برنامهها یکسان نیست؛ بنابراین مدیر سرور باید پیش از نصب، سازگاری آنها با نسخه فعلی نکستکلاد را بررسی کند.
تماس تصویری گروهی و ویرایش همزمان اسناد میتوانند منابع بیشتری از سرور مصرف کنند. به همین دلیل نمیتوان برای همه کاربردها گفت یک «سرور سبک» کافی است. ظرفیت پردازنده، حافظه و فضای ذخیرهسازی باید بر اساس تعداد کاربران همزمان، حجم فایلها و برنامههای فعال انتخاب شود.
راهاندازی نکستکلاد چه مسئولیتهایی دارد؟
نسخه Nextcloud All-in-One یا AIO نصب و نگهداری اجزای مختلف را سادهتر میکند و میتواند امکاناتی مانند Office، Talk و پشتیبانگیری را در یک ساختار مبتنی بر Docker فراهم کند. بااینحال، حتی نصب آماده نیز شما را از مدیریت سرور بینیاز نمیکند.
مدیر سرور باید بهروزرسانیهای امنیتی را نصب کند، دسترسی کاربران را کنترل کند، گواهی HTTPS معتبر داشته باشد و از دادهها و پایگاه داده نسخه پشتیبان جداگانه بگیرد. راهنمای رسمی نکستکلاد تأکید میکند که ابزار بهروزرسانی داخلی، از پوشه دادهها و پایگاه داده نسخه پشتیبان کامل تهیه نمیکند؛ پس بهروزرسانی را نباید جایگزین بکاپ دانست.
نکستکلاد برای افراد و سازمانهایی مناسب است که میخواهند وابستگی خود را به سرویسهای ابری عمومی کمتر کنند و توانایی مدیریت زیرساخت را دارند. این ابزار میتواند جایگزینی برای ذخیره فایل، تقویم، همکاری روی اسناد و ارتباطات تیمی باشد؛ اما مزایای خودمیزبانی فقط زمانی به دست میآید که امنیت، بهروزرسانی، دسترسی در زمان قطعی و پشتیبانگیری از ابتدا درست طراحی شده باشند.
منابع
وبسایت و مستندات رسمی Nextcloud درباره Files، Office، Talk، Groupware، برنامههای دسکتاپ و موبایل، Nextcloud All-in-One، الزامات سرور و تهیه نسخه پشتیبان.