آیا ChatGPT از دادههای شخصی شما برای تبلیغات استفاده میکند؟
تصور کنید در ChatGPT درباره یک موضوع کاری، خرید یک محصول یا حتی یک مسئله شخصی سؤال میکنید و در همان گفتوگو، یک پیشنهاد تجاری مرتبط با موضوع میبینید. شاید در نگاه اول این اتفاق فقط یک شکل جدید از تبلیغات به نظر برسد؛ اما وقتی پای یک چتبات هوش مصنوعی وسط باشد، مسئله پیچیدهتر میشود: آیا ChatGPT برای نمایش تبلیغات، از چیزهایی که درباره ما میداند استفاده میکند؟ آیا تبلیغدهندهها به چتهای ما دسترسی دارند؟ و آیا ممکن است پاسخهای هوش مصنوعی تحت تأثیر تبلیغات قرار بگیرند؟
این نگرانیها از زمانی جدیتر شدند که OpenAI در سال ۲۰۲۶ رسماً آزمایش تبلیغات در ChatGPT را آغاز کرد. اما جزئیات این سیستم با چیزی که در شبکههای اجتماعی یا بعضی روایتهای خبری مطرح شد، تفاوتهایی دارد. OpenAI میگوید تبلیغدهندگان به متن چتها و اطلاعات شخصی کاربران دسترسی ندارند؛ در عین حال، خود ChatGPT میتواند برای مرتبطتر کردن تبلیغات از اطلاعاتی مانند موضوع گفتوگوی فعلی و، در صورت فعال بودن قابلیت شخصیسازی، چتهای قبلی و حافظه استفاده کند.
پس ماجرا دقیقاً چیست؟
تبلیغات در ChatGPT از چه زمانی شروع شد؟
OpenAI در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرد که قصد دارد تبلیغات را در نسخههای Free و Go در ایالات متحده آزمایش کند. در همان زمان شرکت تأکید کرد که تبلیغات قرار است برای کاربران بزرگسالِ واردشده به حساب کاربری نمایش داده شوند و کاربران نسخههای Plus، Pro و Enterprise در این آزمایش تبلیغ دریافت نخواهند کرد.
چند هفته بعد، در ۹ فوریه ۲۰۲۶، آزمایش رسماً در آمریکا آغاز شد. OpenAI گفت تبلیغات در ابتدا به کاربران بزرگسالِ واردشده در پلنهای Free و Go محدود میشوند و در پلنهای Plus، Pro، Business، Enterprise و Education نمایش داده نمیشوند.
این یعنی یک اصلاح مهم نسبت به تصور رایج وجود دارد: مدل تجاری تبلیغات در ChatGPT فقط مخصوص کاربران رایگان نیست و کاربران Go را هم شامل میشود. در مقابل، پلنهای پولی بالاتر مانند Plus و Pro بدون تبلیغ باقی ماندهاند.
بعد از آمریکا، آزمایش به بازارهای دیگری هم گسترش پیدا کرد. OpenAI در ادامه از کانادا، استرالیا و نیوزیلند و سپس بریتانیا، مکزیک، برزیل، ژاپن و کره جنوبی بهعنوان بازارهای جدید نام برد.
حتی در ۱۸ اوت ۲۰۲۶، OpenAI اعلام کرد که تبلیغات ChatGPT قرار است به ۳۱ بازار اروپایی نیز گسترش پیدا کند؛ از جمله آلمان، فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، سوئد، نروژ، دانمارک، هلند و اتریش.
بنابراین، موضوع دیگر یک آزمایش کوچک و محدود نیست و OpenAI بهصورت مرحلهای در حال گسترش مدل تبلیغاتی خود است.
آیا ChatGPT چتهای شما را به تبلیغدهندهها میفروشد؟
اینجا باید بین استفاده از اطلاعات برای انتخاب تبلیغ و فروش اطلاعات به تبلیغدهنده تفاوت بگذاریم.
طبق توضیحات رسمی OpenAI، تبلیغدهندگان به چتهای شما، تاریخچه چت، حافظه، نام، ایمیل، موقعیت مکانی دقیق یا اطلاعات شخصی شما دسترسی ندارند. آنچه تبلیغدهنده دریافت میکند، گزارشهای تجمیعی مانند تعداد نمایش یا کلیک روی تبلیغ است.
پس عبارت «OpenAI چتهای ما را به شرکتهای تبلیغاتی میفروشد» با سیاست اعلامشده فعلی این شرکت مطابقت ندارد.
اما این به معنی آن نیست که هیچ اطلاعاتی از محیط ChatGPT برای تبلیغات استفاده نمیشود.
سیستم تبلیغات میتواند در انتخاب آگهی از سیگنالهایی استفاده کند که داخل اکوسیستم ChatGPT باقی میمانند. در توضیحات فعلی OpenAI، این موارد شامل موضوع گفتوگوی فعلی، و در صورت فعال بودن شخصیسازی تبلیغات، چتهای قبلی و Memory و نحوه تعامل کاربر با تبلیغات است.
بنابراین مسئله اصلی بیشتر این است:
OpenAI از اطلاعاتی که خودش در اختیار دارد برای مرتبطتر کردن تبلیغات استفاده میکند، نه اینکه متن چت شما را در اختیار تبلیغدهنده قرار دهد.
چه اطلاعاتی میتواند روی تبلیغی که میبینید اثر بگذارد؟
در سادهترین حالت، موضوع همین گفتوگویی که در آن هستید میتواند به انتخاب تبلیغ مرتبط شود.
مثلاً اگر در حال تحقیق درباره تجهیزات آشپزخانه باشید، ممکن است تبلیغ یک فروشگاه یا سرویس مرتبط با همین موضوع نمایش داده شود.
اما در حالت شخصیسازیشده، دامنه اطلاعات میتواند گستردهتر شود. طبق توضیحات OpenAI، بسته به تنظیمات کاربر، موضوع گفتوگوی جاری، پاسخهای شخصیسازیشده، چتهای قبلی، حافظه و تعاملات قبلی با تبلیغات میتوانند برای مرتبطتر کردن تبلیغات مورد استفاده قرار بگیرند.
در عین حال، این موضوع را نباید به این معنی تعبیر کرد که «تمام چیزهایی که تا امروز به ChatGPT گفتهاید، حتماً به یک پروفایل تبلیغاتی تبدیل شده است». میزان و نوع استفاده از این اطلاعات به تنظیمات کاربر و سازوکارهای فعلی تبلیغات بستگی دارد.
این تفاوت مهم است؛ چون یک ادعای قطعی درباره «تحلیل تکتک رفتارها و تبدیل همه آنها به تبلیغ» فراتر از چیزی است که اسناد رسمی OpenAI تأیید میکنند.
آیا تبلیغات روی پاسخهای ChatGPT تأثیر میگذارد؟
این یکی از حساسترین بخشهای ماجراست.
فرض کنید از ChatGPT میپرسید: «برای لپتاپ دانشجویی چه مدلی بخرم؟»
اگر تبلیغ یک برند لپتاپ در همان صفحه نمایش داده شود، سؤال مهم این است که آیا ChatGPT عمداً پاسخ خود را طوری تنظیم میکند که احتمال خرید همان محصول بیشتر شود؟
OpenAI میگوید خیر. طبق اصول اعلامشده این شرکت، تبلیغات از پاسخهای عادی ChatGPT جدا هستند و قرار نیست پاسخ مدل را تحت تأثیر قرار دهند. همچنین تبلیغات باید بهصورت واضح با برچسب Sponsored از پاسخ اصلی تفکیک شوند.
این وعده، البته با یک مسئله بزرگتر تفاوت دارد: حتی اگر تبلیغ مستقیماً پاسخ مدل را تغییر ندهد، قرار گرفتن یک پیشنهاد تجاری در لحظهای که کاربر در حال تصمیمگیری است، خودش میتواند روی رفتار او اثر بگذارد.
و همینجا بحث اعتماد اهمیت پیدا میکند.
چرا تبلیغات در یک چتبات میتواند حساستر از تبلیغات معمولی باشد؟
در موتورهای جستوجو یا شبکههای اجتماعی، کاربر معمولاً میداند که با یک فضای تبلیغاتی روبهروست.
اما ChatGPT نوع دیگری از رابطه را ایجاد میکند. بسیاری از کاربران با آن مثل یک دستیار، مشاور، معلم یا حتی یک همراه برای فکر کردن صحبت میکنند. وقتی این رابطه به یک فضای تجاری وصل میشود، مرز میان توصیه و تبلیغ ممکن است از نظر ذهنی حساستر شود.
برای مثال، اگر یک فروشگاه در گوگل تبلیغ شود، کاربر میداند که با یک نتیجه تبلیغاتی طرف است. اما اگر یک دستیار هوش مصنوعی در دل گفتوگویی درباره نیازهای شما، یک محصول خاص را پیشنهاد کند، ممکن است کاربر آن پیشنهاد را بیشتر شبیه «توصیه» برداشت کند.
سناتور آمریکایی ادوارد مارکی نیز دقیقاً روی همین مسئله دست گذاشت. او در ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶، شش روز پس از اعلام رسمی OpenAI، نامهای به مدیران هفت شرکت بزرگ فناوری از جمله OpenAI، Anthropic، Google، Meta، Microsoft، Snap و xAI فرستاد و درباره احتمال دستکاری، بهرهبرداری از آسیبپذیریهای کاربران، حریم خصوصی و نحوه تفکیک تبلیغات از توصیههای عادی پرسید.
این نامه البته اثبات نمیکند که ChatGPT در حال دستکاری افکار کاربران است؛ بلکه نشان میدهد قانونگذاران و نهادهای سیاستگذار از همان ابتدا این موضوع را یک مسئله مهم مصرفکننده و حریم خصوصی تلقی کردهاند.
آیا تبلیغات شخصیسازیشده میتواند به «مهندسی اجتماعی» منجر شود؟
اینجا باید کمی دقیقتر باشیم.
مهندسی اجتماعی در امنیت سایبری معمولاً به روشهایی گفته میشود که در آن مهاجم با سوءاستفاده از عوامل انسانی مانند اعتماد، ترس، عجله یا کنجکاوی، فرد را به انجام کاری ترغیب میکند. بنابراین، استفاده از عبارت «مهندسی اجتماعی در مقیاس انبوه» برای هر نوع تبلیغات شخصیسازیشده، از نظر تخصصی کمی بیش از حد گسترده است.
با این حال، نگرانی پشت این تعبیر واقعی است: هرچه یک سیستم شناخت دقیقتری از علایق، نیازها و زمینه تصمیمگیری ما داشته باشد، از نظر نظری امکان طراحی پیامهای متقاعدکنندهتر نیز بیشتر میشود.
این موضوع مخصوصاً درباره هوش مصنوعی اهمیت دارد؛ چون یک چتبات میتواند تعامل بسیار شخصیتر و پویاتری نسبت به یک بنر تبلیغاتی معمولی داشته باشد.
اما باید بین «وجود یک امکان بالقوه» و «اثبات سوءاستفاده از آن» تفاوت بگذاریم. در حال حاضر، منابعی که درباره تبلیغات ChatGPT در دسترساند، نگرانیهای مربوط به چنین ریسکهایی را مطرح میکنند؛ اما این بهتنهایی مدرکی برای این ادعا نیست که OpenAI در حال استفاده از گفتگوهای شخصی برای دستکاری روانشناختی کاربران است.
اکو چمبر چیست و آیا تبلیغات ChatGPT میتواند آن را تقویت کند؟
«Echo Chamber» یا اتاق پژواک مفهومی است که به محیطی اشاره دارد که در آن فرد عمدتاً با اطلاعات، دیدگاهها یا افرادی مواجه میشود که باورهای قبلی او را تأیید میکنند.
این پدیده در شبکههای اجتماعی و سیستمهای توصیهگر سالهاست موضوع مطالعه و بحث است. اما نباید هر سیستم شخصیسازیشده را بهطور خودکار «اکو چمبر» بدانیم.
در مورد تبلیغات ChatGPT، نگرانی منطقیتر این است که شخصیسازی بیش از حد ممکن است تبلیغاتی را نمایش دهد که با علایق و رفتار قبلی کاربر سازگارترند. این مسئله میتواند احتمال جذابتر بودن تبلیغ را افزایش دهد، اما از این گزاره نمیتوان مستقیماً نتیجه گرفت که ChatGPT قرار است جهانبینی کاربر را تغییر دهد یا او را وارد یک اتاق پژواک کند.
در واقع، اینجا هنوز به پژوهشهای مستقل بیشتری نیاز داریم تا مشخص شود تبلیغات در محیطهای گفتوگومحور هوش مصنوعی چه اثری بر تصمیمگیری کاربران خواهد داشت.
آیا کودکان هم تبلیغ ChatGPT میبینند؟
طبق سیاست فعلی OpenAI، تبلیغات برای حسابهایی که متعلق به افراد زیر ۱۸ سال تشخیص داده شوند، نمایش داده نمیشود. شرکت میگوید برای این منظور از اطلاعات سنی حساب و در برخی شرایط از سازوکارهای تخمین سن نیز استفاده میکند.
همچنین OpenAI اعلام کرده که تبلیغات در نزدیکی موضوعات حساس و قانونگذاریشده مانند سلامت، سلامت روان و سیاست قرار نمیگیرند.
البته «نزدیک یک موضوع حساس تبلیغ نمایش داده نمیشود» با این ادعا که «هیچ داده حساسی در هیچ بخشی از سیستم پردازش نمیشود» یکی نیست. به همین دلیل، خواندن دقیق سیاست حریم خصوصی شرکت اهمیت دارد.
آیا میتوان تبلیغات ChatGPT را خاموش کرد؟
بله؛ و این بخش یکی از مهمترین تفاوتهای مدل فعلی OpenAI با یک سیستم تبلیغاتی صرفاً اجباری است.
کاربران Free در بازارهایی که این قابلیت ارائه شده، میتوانند وارد تنظیمات تبلیغات شوند و تجربه بدون تبلیغ را انتخاب کنند. در این حالت، محدودیت استفاده رایگان بیشتر میشود و کاربر ممکن است پیامهای کمتری در اختیار داشته باشد یا به بعضی قابلیتها دسترسی محدودتری پیدا کند.
از طرف دیگر، کاربران Free و Go میتوانند در شرایطی شخصیسازی تبلیغات را خاموش کنند. نکته مهم این است که خاموش کردن شخصیسازی با حذف کامل تبلیغات یکی نیست. در حالت شخصیسازی خاموش، ممکن است همچنان تبلیغ نمایش داده شود، اما انتخاب آن بیشتر به زمینه گفتوگوی جاری و اطلاعات محدودتری متکی خواهد بود.
بنابراین معامله فعلی را میتوان تقریباً اینطور خلاصه کرد:
تبلیغ بیشتر و محدودیت استفاده کمتر، یا تبلیغ کمتر/بدون تبلیغ در ازای محدودیت بیشتر در نسخه رایگان.
این مدل از نظر اقتصادی به معنای «فروش مستقیم اطلاعات شخصی در ازای سرویس رایگان» نیست؛ بلکه OpenAI از تبلیغات برای تأمین بخشی از هزینه ارائه سرویس Free و Go استفاده میکند و همزمان از دادههای در دسترس خود، طبق تنظیمات و سیاستهایش، برای مرتبطتر کردن تبلیغات بهره میگیرد.
ماجرای عجیب Target چه بود؟
پیش از آنکه OpenAI رسماً تبلیغات ChatGPT را در فوریه ۲۰۲۶ آزمایش کند، یک اتفاق جنجالی باعث شد بحث تبلیغات در ChatGPT زودتر از موعد داغ شود.
در دسامبر ۲۰۲۵، کاربری به نام Benjamin De Kraker تصویری از گفتوگوی خود با ChatGPT منتشر کرد. او مدعی بود که هنگام گفتوگو درباره BitLocker ویندوز، در حساب Plus خود با پیشنهادی برای خرید از Target مواجه شده است. این تصویر در شبکههای اجتماعی منتشر شد و واکنش زیادی ایجاد کرد.
اما نکته مهم این بود که OpenAI در آن زمان گفت این مورد تبلیغ واقعی نبود؛ بلکه به سیستم نمایش و پیشنهاد اپلیکیشنهای یکپارچه با ChatGPT مربوط میشد. Target نیز در همان دوره اپلیکیشن خود را در ChatGPT معرفی کرده بود.
با این حال، خود OpenAI پذیرفت که نحوه نمایش این پیشنهادها مناسب نبوده است. Mark Chen، مدیر ارشد پژوهشی شرکت، گفت پیشنهادهایی که شبیه تبلیغ به نظر میرسند باید با دقت بیشتری مدیریت شوند و OpenAI اینجا عملکرد خوبی نداشته است؛ در نهایت نیز این نوع پیشنهادها غیرفعال شدند.
این اتفاق از یک جهت بسیار مهم بود: حتی پیش از شروع تبلیغات رسمی، کاربران نشان دادند که نسبت به ورود پیامهای تجاری ناخواسته به محیط مکالمه ChatGPT حساساند.
تغییر دیدگاه OpenAI درباره تبلیغات
بحث تبلیغات برای OpenAI کاملاً جدید نیست، اما تغییر موضع شرکت توجه زیادی جلب کرده است.
سم آلتمن در سال ۲۰۲۴ درباره ترکیب هوش مصنوعی و تبلیغات گفته بود که این مدل برای او ناخوشایند است و آن را نوعی «آخرین راهحل» برای مدل کسبوکار میدانست. با این حال، در ژانویه ۲۰۲۶ OpenAI رسماً اعلام کرد که تبلیغات را در Free و Go آزمایش خواهد کرد.
بنابراین انتقاد کاربران از «چرخش موضع OpenAI» کاملاً قابل درک است؛ اما از این تغییر موضع نمیتوان نتیجه گرفت که شرکت الزاماً همان مسیر گوگل یا متا را دنبال خواهد کرد. مدل اقتصادی، ساختار محصول و نحوه تعامل کاربران با یک چتبات با موتور جستوجو یا شبکه اجتماعی یکسان نیست.
سؤال اصلی این است که آیا میتوان در یک محیط مکالمهای هم تبلیغات داشت و هم مرز روشنی میان توصیه بیطرفانه و پیام تجاری ایجاد کرد؟
این سؤال هنوز پاسخ قطعی ندارد.
آیا ChatGPT در آینده به یک پلتفرم تبلیغاتی مثل گوگل تبدیل میشود؟
شاید؛ اما هنوز برای چنین نتیجهگیریای زود است.
OpenAI در حال ساخت یک بازار تبلیغاتی برای ChatGPT است و تبلیغات را بهصورت مرحلهای در کشورهای مختلف گسترش داده است. در عین حال، شرکت میگوید پاسخهای مدل مستقل از تبلیغات باقی میمانند، اطلاعات شخصی کاربران در اختیار تبلیغدهندگان قرار نمیگیرد و برای کاربران ابزارهایی جهت کنترل تبلیغات وجود دارد.
از طرف دیگر، کاملاً منطقی است که نسبت به این مدل سؤال داشته باشیم. ChatGPT دیگر فقط یک ابزار جستوجو نیست؛ کاربران از آن برای تصمیمگیری، خرید، یادگیری، برنامهریزی شغلی، روابط، سلامت و دهها موضوع شخصی دیگر استفاده میکنند.
هرچه یک دستیار هوش مصنوعی نقش بیشتری در تصمیمهای روزمره ما پیدا کند، استانداردهای شفافیت تبلیغات و حریم خصوصی هم باید بالاتر بروند.
در واقع شاید مسئله اصلی این نباشد که «آیا ChatGPT تبلیغ دارد یا نه؟»؛ بلکه این باشد که:
کاربر تا چه حد میداند چرا یک تبلیغ خاص را میبیند، چه اطلاعاتی در انتخاب آن نقش داشتهاند و چه مقدار کنترل واقعی روی این فرایند دارد؟
جمعبندی
تبلیغات در ChatGPT دیگر یک شایعه یا سناریوی فرضی نیست. OpenAI از ۹ فوریه ۲۰۲۶ آزمایش تبلیغات را در آمریکا آغاز کرد و سپس آن را به بازارهای بیشتری گسترش داد؛ از جمله کانادا، استرالیا، نیوزیلند، بریتانیا، مکزیک، برزیل، ژاپن و کره جنوبی. در اوت ۲۰۲۶ نیز شرکت از گسترش ChatGPT Ads به ۳۱ بازار اروپایی خبر داد.
اما یک نکته را باید از همین حالا دقیق بدانیم: OpenAI اعلام نکرده که چتهای کاربران را به تبلیغدهندگان میفروشد. تبلیغدهندگان طبق سیاست فعلی شرکت به متن چتها، تاریخچه، Memory یا اطلاعات شخصی کاربران دسترسی ندارند. در مقابل، خود سیستم تبلیغات OpenAI میتواند بسته به تنظیمات کاربر از زمینه گفتوگوی فعلی و در حالت شخصیسازیشده از چتهای قبلی، حافظه و تعاملات تبلیغاتی برای مرتبطتر کردن آگهی استفاده کند.
بنابراین نگرانی اصلی، دستکم در شرایط فعلی، بیشتر درباره مرز میان کمک هوش مصنوعی، شخصیسازی و تبلیغات است؛ نه یک «فروش مستقیم چتهای خصوصی به شرکتها».
و شاید همین مرز است که در سالهای آینده یکی از مهمترین بحثهای اخلاقی و تجاری درباره هوش مصنوعی خواهد بود.
منابع
- OpenAI، «Our approach to advertising and expanding access to ChatGPT»، ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶.
- OpenAI، «Testing ads in ChatGPT»، آغاز آزمایش در آمریکا در ۹ فوریه ۲۰۲۶ و بهروزرسانیهای مربوط به گسترش آن.
- OpenAI Help Center، «Ads in ChatGPT»، درباره شخصیسازی تبلیغات، حریم خصوصی، پلنها و کنترلهای تبلیغاتی.
- OpenAI، سیاست حریم خصوصی ویژه کاربران اروپا، بریتانیا و سوئیس، بهروزرسانی ژوئن ۲۰۲۶.
- OpenAI، «ChatGPT Ads expands across Europe»، ۱۸ اوت ۲۰۲۶.
- دفتر سناتور Edward J. Markey، «Markey Probes AI Companies on Their Plans to Roll Out Advertising in AI Chatbots»، ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶.
- TechCrunch، گزارش مربوط به پیشنهادهای اپلیکیشن Target و Peloton و واکنش OpenAI در دسامبر ۲۰۲۵.
- Target، معرفی رسمی تجربه خرید Target در ChatGPT، ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵.
