روی کاناپه چای مینوشید و بیهدف اینستاگرام را بالا و پایین میکنید. ناگهان میبینید چند نفر از فالوورهایتان استیکر یکشکلی را استوری کردهاند: «آخرین عکس خودت»، «عکس ویوی اتاقت» یا «اسم اولین معلمت» را استوری کن. به سرتان میزند که شما هم روی دکمه Add Yours بزنید و وارد این زنجیره شوید. در ظاهر این فقط یک بازی دستهجمعی صمیمانه است، اما همین استیکرهای بهظاهر بیخطر، حریم خصوصی شما را نشانه رفتهاند.
چرخهی بیپایان یک کنجکاوی ساده
استیکر Add Yours برای راه انداختن یک زنجیره از استوریها ساخته شده. یک نفر موضوعی پیشنهاد میکند و دیگران با انتخاب همان استیکر، عکس یا ویدیوی خودشان را به آن اضافه میکنند. برای مثال، یک نفر مینویسد:
- آخرین عکسی که از خودت گرفتهای را منتشر کن
- منظرهای که همین حالا میبینی نشان بده
- اسم اولین مدرسهات را بگذار
- از پاتوق همیشگیات عکس بگیر
وقتی در پاسخ به این درخواستها تصویر خودتان را اضافه میکنید، وارد زنجیرهای عمومی و بیپایان میشوید. هر فرد جدیدی که به این بازی میپیوندد، استیکر را جلوی چشم مخاطبان جدیدی قرار میدهد و این چرخه مثل یک گلولهی برفی که از بالای کوه غلت میخورد، بزرگ و بزرگتر میشود تا جایی که سر از گوشی هزاران غریبه درمیآورد.
ماهیت بازیگونهی این قابلیت، فیلترهای ذهنی و حس احتیاط را در ما خاموش میکند. وقتی میبینیم دهها نفر دیگر بدون نگرانی عکسی از خود یا محل کار و زندگیشان گذاشتهاند، ناخودآگاه با خودمان میگوییم: «اگر بقیه گذاشتهاند، پس مشکلی ندارد.» این حس کاذب امنیت باعث میشود اطلاعاتی را که در دنیای واقعی به غریبهها نمیگوییم، خیلی راحت کف دست میلیونها کاربر اینترنت بگذاریم.
امنیت این استیکرها چقدر است؟
دایرهی بینندگان این استوری از تنظیمات حریم خصوصی حساب کاربری پیروی میکند، اما وقتی پای یک زنجیرهی ویروسی در میان باشد، اوضاع پیچیدهتر از چیزی است که فکر میکنید:
- حسابهای عمومی: اگر صفحهی شما برای عموم باز است، با شرکت در هر زنجیره عکس، نام کاربری و چهرهتان به یک فهرست عمومی و بیپایان اضافه میشود. هر غریبهای که زنجیره را ورق بزند، میتواند وارد صفحهی شما شود
- حساب خصوصی: اگر صفحهتان قفل است، پاسختان فقط برای دنبالکنندههای خودتان نمایش داده میشود. اما نکته اینجاست که حس امنیت بیش از حد، خطرساز است؛ فالوورهای شما به راحتی میتوانند از استوری اسکرینشات بگیرند و آن را بازنشر کنند
- فهرست دوستان صمیمی (Close Friends): استفاده از حلقهی سبز تنها راه مطمئن برای محدود کردن واقعی دامنهی انتشار است. در این حالت، پاسخ فقط برای کسانی که در این فهرست تعریف کردهاید قابل مشاهده خواهد بود
اگر موضوع استیکر به محتوای حساس مربوط میشود، ابتدا مخاطب را روی دوستان صمیمی بگذارید.
البته این فهرست هم جای اعتماد کامل را نمیگیرد. نزدیک بودن یک نفر در اینستاگرام، الزاماً به معنی قابل اعتماد بودن او در دنیای واقعی نیست.
تلههای اطلاعاتی و هک اجتماعی
در دنیای امنیت سایبری اصطلاحی به نام «گردآوری اطلاعات از منابع باز» (OSINT) و «مهندسی اجتماعی» وجود دارد. به زبان ساده یعنی کلاهبرداران بدون اینکه نیازی به هک گوشی یا حساب شما داشته باشند، اطلاعاتی را که خودتان منتشر کردهاید کنار هم میگذارند تا به اهدافشان برسند.
استیکرهای Add Yours یکی از بهترین بسترهای جمعآوری این اطلاعات هستند. به این نمونههای پرتکرار دقت کنید:
- افشای سوالات امنیتی: چالشهای نوستالژیک (نام اولین مدرسه، مدل اولین ماشین یا محلهی دوران کودکی) گاهی پاسخ سوالات امنیتی برای بازیابی ایمیل و حسابهای کاربری هستند
- فیشینگ هدفمند: کلاهبردار با دانستن اطلاعات شخصی شما پیامهای فیشینگ کاملاً شخصیسازیشده برایتان میفرستد که به راحتی از سدهای امنیتی ذهن عبور میکنند
- سرقت و تهدید فیزیکی: استیکرهایی که مکانهای رفتوآمد، پاتوقها یا مکان فعلی شما را میپرسند، به سارقان یا غریبهها نشان میدهند دقیقاً چه زمانی خانه نیستید
نشت اطلاعات تصویری در پسزمینهی استوریها
گاهی اوقات موضوع استیکر خطرناک نیست، اما عکسی که میگیرید کار دستتان میدهد. اینستاگرام اطلاعات متادیتا (مثل لوکیشن ذخیرهشده روی فایل عکس) را پاک میکند، اما نمیتواند محتوای بصری عکس را سانسور کند.
وقتی با عجله و برای جا نماندن از ترند عکسی میگیرید، معمولاً یادتان میرود محتوای تصویر را کامل چک کنید. یک سلفی ساده میتواند این موارد را لو بدهد:
- نشانههای مکانی: پلاک ماشین یا تابلوی خیابانی که از پنجره مشخص است، ساختمان معروف محله یا حتی نام پارکی که در آن نشستهاید
- اطلاعات هویتی: کارت بانکی، کارت شناسایی یا قبضی که در عکس افتاده یا صفحه مانیتور پشت سرتان که حاوی اطلاعات حساس است
- جزییات خانه: وسایل گرانقیمت، پنل امنیتی یا جزییات فیزیکی منزل برای هزاران بیننده به نمایش گذاشته میشود
دردسر سازندهها: چرا نباید آغازگر یک بازی باشیم؟
اگر خودتان تصمیم بگیرید استیکر Add Yours جدیدی بسازید، چالش شکل دیگری پیدا میکند. در اینستاگرام هیچ راه ناشناسی برای شروع این استیکر وجود ندارد و پس از ساخته شدن نام کاربری شما به عنوان «سازنده» (Started by) بالای آن ثبت میشود.
اگر استیکر وایرال شود و هزاران نفر از آن استفاده کنند، تکتک آن عکسها در نهایت به پروفایل شما ختم میشوند. در این شرایط سیل عظیمی از بازدیدکنندههای غریبه، دایرکتهای ناخواسته و آدمهای نامربوط روانه صفحهی شما میشوند.
مجرمان سایبری معمولاً سازندگان این ترندهای وایرال را هدف قرار میدهند، چون پروفایل آنها به شدت در معرض دید است. بدتر از همه اگر استیکری که شما ساختهاید بعداً توسط افراد سودجو برای آزار و اذیت یا مقاصد مخرب استفاده شود، نام شما برای همیشه به آن گره خورده است.
راهنمای عملی برای حفظ حریم خصوصی
اگر میخواهید از قابلیت Add Yours اینستاگرام استفاده کنید اما اطلاعات حساسی منتشر نشود، چند نکتهی کلیدی را به خاطر بسپارید:
- دایرهی مخاطبان را محدود کنید: اگر استیکر از شما میخواهد عکسی از محیط اطراف، چهره یا اطلاعات مهم را به اشتراک بگذارید، آن را فقط در بخش دوستان نزدیک منتشر کنید
- حاشیههای عکس را بررسی کنید: فقط به چهره یا سوژهی اصلی نگاه نکنید. تصویر مورد نظر نباید حاوی اطلاعات حساسی باشد که به شناسایی هویت شما یا محل کار و زندگیتان منجر شود
- در هر چالشی شرکت نکنید: اگر ترند از شما اطلاعات شخصی، روابط، لوکیشنهای خاص، آخرین چتها و دیگر دادههای حساس را میخواهد، از خیر آن بگذرید
هشدار
اگر متوجه شدید که اطلاعات خاصی را در یک استیکر وایرال لو دادهاید، استوری را فوراً پاک کنید تا عکستان از آن زنجیره عمومی خارج شود.
در آخر
استیکر Add Yours به خودی خود خطرناک نیست؛ مشکل زمانی ایجاد میشود که اطلاعات خصوصی و شخصیمان را به راحتی از طریق این ابزار منتشر میکنیم. عکسی که صرفاً برای چند ثانیه سرگرمی به اشتراک میگذارید، میتواند جزئیات مهمی از زندگی روزمره و حریم خصوصی شما را فاش کند.
قبل از شرکت در این چالشها و زدن دکمهی انتشار، یک سوال ساده از خودتان بپرسید: اگر یک هکر یا کلاهبردار این تصویر را ببیند، چه چیزهایی دربارهی من میفهمد؟
