پژوهشی تازه روی بیش از ۱۰۷ هزار نوجوان کره‌ای نشان داده است کسانی که وابستگی بیشتری به گوشی دارند، بیشتر از دیگران سابقه مصرف سیگار یا الکل را گزارش می‌کنند.
این موضوع برای خانواده‌هایی که نگران ساعات طولانی استفاده‌ی فرزندشان از موبایل هستند، اهمیت زیادی دارد. در ادامه می‌بینیم پژوهشگران به چه نتیجه‌ای رسیده‌اند، چه توضیح‌هایی برای این ارتباط مطرح است و والدین چه کاری از دستشان برمی‌آید.
چرا این رفتارها ممکن است کنار هم دیده شوند؟
در دوران نوجوانی، شبکه‌های مغزی مرتبط با برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و مهار تکانه هنوز در حال رشدند و حساسیت به پاداش نیز بیشتر است. این ویژگی‌ها ممکن است نوجوانان را در برابر رفتارهای تکانه‌ای آسیب‌پذیرتر کند.
دنیای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، دقیقاً همین پاداش‌های فوری (لایک، پیام، بازی) را به مغز تزریق می‌کنند. به گفته پژوهشگران، وابستگی بیش از حد به گوشی ممکن است با مصرف مواد سازوکارهای عصبی مشترکی داشته باشد. علاوه بر این، بیدار ماندن‌های طولانی در شب برای چک کردن گوشی، خواب نوجوان را مختل می‌کند و او را در برابر فشارهای روانی آسیب‌پذیرتر می‌کند.
آمارها چه می‌گویند؟
این پژوهش بر اساس اطلاعات بیش از ۱۰۷ هزار دانش‌آموز راهنمایی و دبیرستانی در کره جنوبی طی سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳ انجام شده است. پژوهشگران نوجوانان را از نظر میزان وابستگی به گوشی به سه گروه «کاربران عادی»، «در معرض خطر» و «پرخطر» تقسیم کردند و سابقه مصرف سیگار و الکل را از خود آن‌ها پرسیدند.
نتایج نشان داد که هرچه وابستگی به گوشی بیشتر باشد، آمار مصرف دخانیات و الکل هم بالاتر می‌رود. برای مثال، نزدیک به نیمی از کاربران پرخطر (حدود ۴۵ درصد) تجربه مصرف الکل داشتند، در حالی که این رقم در کاربران عادی حدود ۳۱ درصد بود. وقتی پژوهشگران ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، وضعیت اقتصادی‌اجتماعی و عوامل مرتبط با سلامت دانش‌آموزان را هم در محاسباتشان لحاظ کردند، مشخص شد که شانس مصرف الکل در کاربران پرخطر ۶۵ درصد و شانس مصرف سیگار ۱۳۲ درصد بیشتر از کاربران عادی است.
این الگو با پدیده‌ای به نام «هم‌آیندی خطرها» (Risk Clustering) هم‌خوان است؛ یعنی رفتارهای پرخطر در نوجوانان اغلب در کنار هم دیده می‌شوند.
این بررسی‌ها یک نکته مهم دیگر هم داشت: هرچه نوجوانان مصرف الکل یا سیگار را در سن کمتری شروع کرده بودند یا مصرف سنگین‌تری داشتند، با احتمال بیشتری در گروه وابستگی پرخطر به گوشی قرار می‌گرفتند.
این نکته حائز اهمیت است که مطالعه روی دانش‌آموزان کره جنوبی و براساس پاسخ‌های خود نوجوانان انجام شده است؛ بنابراین نمی‌توان نتیجه این پزوهش را بدون پژوهش جداگانه، مستقیماً به نوجوانان ایرانی تعمیم داد.
راهنمای کاربردی برای والدین
پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که برای پیشگیری از مصرف مواد در نوجوانان، باید روی «سلامت دیجیتال» و استفاده امن از گوشی هم کار شود. در واقع، وابستگی غیرطبیعی به گوشی می‌تواند به ما نشان دهد که کدام نوجوانان بیشتر در معرض خطرند. این آمارها قرار نیست مایه نگرانی و ترس شوند، بلکه هشداری هستند تا به رفتار دیجیتال فرزندانمان دقیق‌تر نگاه کنیم.
با وجود اینکه پژوهش یادشده دستورالعملی برای والدین نداده است، شما به‌عنوان پدر یا مادر می‌توانید از این توصیه‌های عمومی برای بهبود شرایط استفاده کنید:
- به نشانه‌ها دقت کنید: اگر استفاده از گوشی خواب، درس، ورزش یا روابط خانوادگی نوجوان را مختل کرده، یا هنگام نداشتن دسترسی به آن به‌شدت عصبانی و تحریک‌پذیر می‌شود، بهتر است موضوع را جدی‌تر بررسی کنید.
- گوشی را ناگهان حذف نکنید: به‌جای ضبط ناگهانی گوشی یا تعیین مجازات بدون گفت‌وگو، ابتدا بررسی کنید استفاده از گوشی به کدام بخش زندگی نوجوان آسیب زده است. سپس قواعدی روشن و قابل‌اجرا را تا حد امکان با مشارکت خود او تعیین کنید.
- قواعدی برای سلامت دیجیتال بسازید: در خانه مناطقی را به عنوان «مناطق بدون صفحه نمایش» تعیین کنید (مثلاً سر میز شام یا در اتاق خواب هنگام شب) و خودتان هم به عنوان والدین به این قواعد پایبند باشید.
- فقط گوشی را مقصر ندانید: اگر نوجوان برای فرار از اضطراب، تنهایی یا مشکلات مدرسه به گوشی پناه می‌برد، محدودکردن دستگاه بدون رسیدگی به مشکل اصلی کافی نیست. با او بدون قضاوت گفت‌وگو کنید و برای خواب، ورزش، ارتباط حضوری و فعالیت‌های موردعلاقه‌اش فضا بسازید.
- در صورت اختلال جدی کمک بگیرید: اگر استفاده از گوشی به زندگی روزمره آسیب زده یا نشانه‌هایی از مصرف سیگار، الکل، افسردگی یا اضطراب دیده می‌شود، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان نوجوانان مناسب‌تر از تنبیه یا ضبط ناگهانی گوشی است.
در نهایت
وابستگی شدید به گوشی ثابت نمی‌کند نوجوان به سراغ سیگار یا الکل خواهد رفت؛ اما می‌تواند نشانه‌ای باشد که والدین باید وضعیت خواب، سلامت روان، روابط اجتماعی و دیگر رفتارهای او را دقیق‌تر بررسی کنند. هدف، حذف کامل فناوری نیست؛ بلکه کمک به نوجوان برای بازپس‌گرفتن کنترل استفاده از آن است.
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/parental-control/teen-smartphone-dependence-smoking-alcohol/
