پیامک آمده: «ابلاغیه قضایی دارید» یا «یارانهتان قطع شده». روی لینک زدهاید و حالا فکر میکنید حساب بانکیتان خالی میشود یا گوشیتان هک شده است.
اول نترسید؛ فقط بازکردن لینک با واردکردن رمز یا نصب برنامه یکی نیست. خطر واقعی به این بستگی دارد که فقط صفحه را دیدهاید و خارج شدید، درون صفحه اطلاعات وارد کردید یا برنامهی ناشناس هم نصب کردید. در ادامه میگوییم در هر حالت چه چیزی در خطر است و باید چه کار کنید.
حالت اول: فقط کلیک کردم و بعد صفحه را بستم
اگر فقط صفحه را باز کردهاید و چیزی وارد، نصب یا تأیید نکردهاید، خطر معمولاً کم است؛ بهویژه اگر گوشی و مرورگرتان بهروز باشد.
بیشتر صفحههای جعلی برای این ساخته میشوند که شما را گول بزنند و وادارتان کنند رمز، اطلاعات کارت یا کد پیامکیتان را با دست خودتان وارد کنید. صرف بازشدن صفحه معمولاً باعث نمیشود عکسها، رمزها و حساب بانکی شما خودکار در اختیار کلاهبردار قرار بگیرد. البته خطر کاملاً صفر نیست؛ چون گاهی یک سایت میتواند از ایراد امنیتی مرورگر یا گوشی قدیمی سوءاستفاده کند.
- صفحه را ببندید و دیگر به آن برنگردید؛
- اگر فایلی به صورت خودکار دانلود شده، بدون باز کردن حذفش کنید. پوشهی «دانلود» گوشی را چک کنید؛
- گوشی و مرورگر را بهروز رسانی کنید؛
- وارد Google Play شوید، روی تصویر حساب خود بزنید، Play Protect را باز کنید و گزینه Scan را بزنید.
- تا چند روز حواستان به پیامکهای بانکی و رفتار گوشی باشد؛ فقط از سر احتیاط.
همین. لازم نیست گوشی را ریست فکتوری کنید یا شب بیخوابی بکشید. ترسِ بیمورد همان چیزی است که کلاهبرداران میخواهند؛ آدمِ ترسیده در تماس بعدی راحتتر فریب میخورد.
حالت دوم: در صفحه، اطلاعات هم وارد کردم
اینجا موضوع جدی میشود، چون فیشینگ دقیقاً برای همین لحظه طراحی شده بود. واکنش درست به این بستگی دارد که چه چیزی وارد کردهاید:
- اطلاعات کارت بانکی (شماره کارت، CVV2، رمز)
اگر فقط شماره کارت را وارد کردهاید، مراقب تماسها و پیامهای بعدی باشید؛ اما اگر همراه آن CVV2، تاریخ انقضا، رمز خرید یا کد پیامکی را هم دادهاید، فوراً از طریق اپلیکیشن رسمی بانک یا شماره درجشده روی کارت، کارت را مسدود کنید. اگر رمز پویا هم دادهاید، برداشت ممکن است در همان دقیقهها اتفاق بیفتد. راهنمای کامل مسدود کردن کارت بانکی را مطالعه کنید. - رمز یک حساب کاربری (ایمیل، تلگرام، اینستاگرام و مانند آن)
همین حالا از طریق سایت یا اپلیکیشن اصلی، رمز آن حساب را عوض کنید. اگر همان رمز را جای دیگری هم گذاشتهاید، آنجا را هم عوض کنید. تأیید دومرحلهای را روشن کنید تا رمزِ لورفته بهتنهایی به درد سارق نخورد. - فقط اطلاعات هویتی (نام، کد ملی، شماره تلفن)
این اطلاعات خوراک کلاهبرداریهای بعدی است؛ مثلاً تماسی که با خواندن مشخصات دقیقتان اعتمادتان را جلب میکند. از این به بعد به هر تماسی که «اطلاعات شما را میداند» به دیدهی شک نگاه کنید.
در هر سه حالت، در روزها و هفتههای بعد گردش حسابها و ورودهای مشکوک به حسابهای کاربری را زیر نظر داشته باشید؛ برخی سارقان بلافاصله از اطلاعات استفاده نمیکنند.
حالت سوم: فایل ناشناس دانلود و نصب کردم
از نظر احتمال آلودهشدن خود گوشی، این جدیترین وضعیت است؛ بهخصوص اگر در اندروید یک فایل APK نصب کرده و به آن مجوز دادهاید.
بعضی کلاهبرداران برنامه را با نامهایی مانند «ابلاغیه قضایی»، «یارانه»، «بسته حمایتی»، «بانک» یا «عکس» میفرستند. برنامه بعد از نصب ممکن است اجازه خواندن پیامکها، دیدن صفحه یا کنترل بعضی بخشهای گوشی را بخواهد. پلیس فتا نیز درباره لینکهایی که با عنوان ابلاغیه قضایی، وام و شکایت، کاربران را به نصب برنامه مخرب تشویق میکنند هشدار داده است.
اگر گوشی اندرویدی دارید
اگر فایلی با پسوند APK دانلود و نصب کردهاید، موضوع را جدی بگیرید. برنامه مخرب ممکن است اجازه خواندن پیامکها، دیدن اعلانها، نمایش روی صفحه یا کنترل بعضی بخشهای گوشی را گرفته باشد.
- اینترنت سیمکارت و وایفای را موقتاً خاموش کنید (حالت هواپیما) تا ارتباط برنامه مشکوک محدود شود.
- از تنظیمات، فهرست برنامهها را باز کنید و هر برنامهای را که نمیشناسید یا تازه نصب شده حذف کنید.
- اگر برنامه اجازهی «مدیر دستگاه» گرفته و حذف نمیشود، اول از بخش تنظیمات امنیتی این اجازه را بگیرید.
- رمزهای مهم را از یک دستگاه دیگر عوض کنید، نه از همان گوشی.
- پس از تغییر رمز، بخش دستگاهها یا نشستهای فعال را هم بررسی کنید و هر دستگاه ناشناسی را خارج کنید. ایمیل و شماره بازیابی حساب را نیز کنترل کنید تا مهاجم آنها را تغییر نداده باشد.
- اگر برنامه حذف نمیشود، علائم مشکوک ادامه دارد یا مطمئن نیستید دسترسیهایش کاملاً قطع شده، بهعنوان اقدام آخر بازگرداندن گوشی به تنظیمات کارخانه را در نظر بگیرید.
پیش از حذف برنامه یا بازگرداندن گوشی به تنظیمات کارخانه، از پیام، شماره فرستنده، نشانی لینک، نام برنامه، مجوزهای آن و رسیدهای پرداخت تصویر بگیرید. این اطلاعات ممکن است برای گزارش به بانک، پلیس فتا یا پیگیری قضایی لازم شوند.
اگر آیفون دارید
فایل APK روی آیفون نصب نمیشود؛ اما این به معنی بیخطر بودن تمام فایلها و لینکها نیست. ممکن است سایت از شما خواسته باشد یک برنامه، پروفایل مدیریتی یا گواهی ناشناس نصب کنید.
- وارد بخش Settings (تنظیمات) شوید؛
- گزینه General (عمومی) را باز کنید؛
- وارد بخش VPN & Device Management شوید؛
- هر پروفایلی که نمیشناسید یا به آن اعتماد ندارید را انتخاب و حذف کنید؛
- به صفحه اصلی تنظیمات برگردید و برنامههای تازه یا ناشناس را بررسی و در صورت نیاز حذف کنید؛
- در نهایت، از بخش Software Update سیستمعامل iOS را به آخرین نسخه موجود بهروزرسانی کنید.
اگر فقط فایلی دانلود شده و آن را نصب یا تأیید نکردهاید، معمولاً حذف همان فایل کافی است؛ اما اگر پروفایل یا برنامهای نصب کردهاید، هشدار امنیتی دریافت کردهاید یا رفتار مشکوک گوشی ادامه دارد، حساب اپل و دستگاههای متصل را هم بررسی کنید.
نشانههای آلودگی گوشی
اگر شک دارید فایلی نصب شده یا نه، این نشانهها را جدی بگیرید:
- داغ شدن یا خالی شدن سریع باتری بدون دلیل
- مصرف غیرعادی اینترنت
- پیامکهایی که خواندهشده به نظر میرسند بدون اینکه شما بازشان کرده باشید، یا پیامکهایی که از طرف شما ارسال شده
- ظاهر شدن تبلیغات و پنجرههای ناخواسته
- کند شدن ناگهانی گوشی یا اجرا شدن خودبهخودی برنامهها
- برنامهای در فهرست برنامهها که یادتان نیست نصب کرده باشید
هیچکدام از اینها بهتنهایی دلیل قطعی نیست، باتری خراب هم همین علائم را دارد، اما دیدن چند نشانه همزمان، مخصوصاً پس از نصب یک فایل مشکوک، یعنی باید برنامهها، دسترسیها و حسابها را بررسی کنید؛ نه اینکه حتماً گوشی آلوده است.
در نهایت
جمعبندی ساده است: اگر فقط کلیک کردهاید، خطر معمولاً کم است؛ اگر اطلاعات دادهاید، باید حساب یا کارت را سریع امن کنید؛ و اگر برنامهای نصب کردهاید، باید فوراً برنامه، دسترسیها و حسابهای متصل را بررسی کنید. ریست کارخانهای زمانی لازم میشود که برنامه پاک نشود یا مطمئن نباشید گوشی امن شده است.
نوشدارو پلاس
دفعهی بعد که پیامکی با لینک دریافت کردید، قبل از کلیک از خودتان بپرسید: «چرا این پیام برای من آمده؟» ابلاغیهی واقعی قضایی از از سرشماره ADLIRAN ارسال میشود و لینک یا فایل نصب ندارد، بانکها با پیامکِ لینکدار رمز نمیخواهند و یا اطلاعیهی مربوط به یارانه با سرشماره شخصی ارسال نمیشود.
مطالب بیشتر از همین مجموعه
