پس از استرالیا، حالا بریتانیا هم تصمیم گرفته تا بهار ۲۰۲۷، دسترسی افراد زیر ۱۶ سال را به شبکههای اجتماعی (مثل اینستاگرام، تیکتاک، یوتیوب و ایکس) ممنوع کند. علاوه بر این، استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی که نقش «همدم» را بازی میکنند نیز برای افراد زیر ۱۸ سال ممنوع خواهد شد.
در نگاه اول این خبر در مورد سیاستی حمایتی برای کودکان و نوجوانان بریتانیایی است و واقعیت هم این است که نگرانیها بیدلیل نیست. شبکههای اجتماعی میتوانند کودکان را در معرض محتوای آسیبزا، تماس با افراد ناشناس، مقایسههای دائمی، اختلال خواب، اعتیاد به اسکرول و فشارهای روانی قرار دهند. از این زاویه قوانین جدید به خانوادهها کمک میکنند نفس راحتتری بکشند.
اما ماجرا فقط به «ممنوعیت شبکههای اجتماعی برای کودکان» ختم نمیشود. پرسش مهمتر این است که چنین قانونی چطور اجرا میشود. چون اگر یک پلتفرم بخواهد بفهمد کاربر واقعاً زیر ۱۶ سال است یا نه، دیگر نمیتواند فقط به پرسشی ساده مثل «تاریخ تولدت چیست؟» اکتفا کند؛ باید سن واقعی کاربر را با دقت بیشتری بسنجد و همینجاست که پای روشهای جدیتر تایید سن و هویت وسط میآید.
بیشتر بخوانید
سازوکار تایید سن در بریتانیا چطور کار میکند؟
بزرگترین چالش این قانون، نحوه اجرای آن است. دولتها مسئولیت را بر گردن پلتفرمها (مثل متا یا گوگل) و سازندگان گوشیها (مثل اپل) انداختهاند. این یعنی شرکتهای فناوری برای فرار از جریمه، به زودی از روشهای سختگیرانهای برای تایید سن استفاده خواهند کرد که ممکن است در گذر زمان، دامنگیر کاربران سایر نقاط جهان (و کاربران ویپیان در ایران) نیز بشوند.
سازوکار تایید سن احتمالاً شامل این موارد خواهد بود:
- تایید در سطح دستگاه (گوشی): شرکتهایی مثل اپل از همین حالا در برخی کشورها شروع به درخواست مدارک هویتی (مثل گواهینامه رانندگی یا کارت اعتباری بانکی) برای تایید سن کاربران آیفون کردهاند.
- تخمین سن با هوش مصنوعی: پلتفرم از شما میخواهد یک ویدیوی سلفی بگیرید تا هوش مصنوعی با بررسی ویژگیها و خطوط چهره، سن را تخمین بزند.
- تحلیل رفتار کاربر: هوش مصنوعی بررسی میکند که شما چه محتوایی میبینید، با چه کسانی حرف میزنید و اکانتتان چقدر قدمت دارد تا تشخیص دهد آیا رفتارتان شبیه یک نوجوان است یا یک بزرگسال!
چرا این قانون هم مفید است، هم نگرانکننده؟
از یک طرف، والدین حق دارند نگران باشند. بسیاری از شبکههای اجتماعی برای درگیر نگهداشتن کاربر طراحی شدهاند. الگوریتمها میتوانند کودک را ساعتها در چرخه ویدئوهای کوتاه، مقایسه اجتماعی، محتوای نامناسب یا ارتباطات پرریسک نگه دارند. بنابراین اصل بحث، یعنی جدیگرفتن سن و بلوغ کودک در فضای دیجیتال، کاملاً قابل دفاع است.
اما ممنوعیت کامل همیشه نتیجهای را که دولتها انتظار دارند به همراه نمیآورد. «پاول دوروف»، بنیانگذار تلگرام، در واکنش به این سیاستها گفته «ممنوعکردن شبکههای اجتماعی برای نوجوانان لزوماً آنها را امنتر نمیکند؛ بلکه ممکن است آنها را به سمت استفاده از ویپیان و فضاهای خطرناکتر ببرد». به گفته او، وقتی دولت روسیه تلگرام را ممنوع کرد، ۹۵ درصد بسیاری از نوجوانان همچنان از آن استفاده کردند؛ فقط مسیرشان را به سمت ویپیان تغییر دادند.
در واقع قانونگذاری میتواند بخشی از مسئله را حل کند، اما جای آموزش خانوادگی و سواد دیجیتال را نمیگیرد. کودکان فقط با ممنوعیت امن نمیشوند؛ آنها باید یاد بگیرند چرا بعضی محتواها آسیبزا هستند، چطور با افراد ناشناس برخورد کنند، چرا نباید اطلاعات شخصیشان را منتشر کنند و چطور زمان استفاده از گوشی و شبکههای اجتماعی را مدیریت کنند.
باید این را هم بدانیم که شرکتهای بزرگ فناوری معمولاً این نوع تغییرات ساختاری را به مرور در سطح جهانی اعمال میکنند. پیامد عملی این قوانین این است که دوران «ساختن اکانت با ایمیل ثانویه و نام مستعار» رو به پایان است. از طرف دیگر، کاربران ایرانی که به مسدودسازی، تحریم و عدم دریافت پشتیبانی رسمی عادت دارند، احتمالاً زودتر از مردمان دیگر کشورها تحت تاثیر تغییرات قرار بگیرند.
نظر بدهید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.