اینستاگرام را باز میکنید که چند دقیقهای سرگرم شوید. چند پست میبینید، بین ویدیوها میچرخید، به دو سه پیام جواب میدهید و بالاخره برنامه را میبندید؛ اما بهجای اینکه حالتان بهتر شده باشد، فقط احساس میکنید خستهتر شدهاید.
یا شاید بارها خواسته باشید عکسی منتشر کنید یا دربارهی موضوعی نظر بدهید، اما در آخر منصرف شده باشید. نه به این دلیل که چیزی برای گفتن نداشتید، بلکه چون احساس کردهاید دردسرش بیشتر از فایدهاش است.
پژوهشی تازه نشان میدهد این تجربه فقط مختص شما نیست. بسیاری از کاربران هنوز شبکههای اجتماعی را ترک نکردهاند، اما دارند آرامآرام از آنها عقب میکشند: کمتر پست میگذارند، مخاطبانشان را محدودتر میکنند و گاهی برنامهای را که بیش از حد خستهشان کرده، برای مدتی از گوشی پاک میکنند.
پژوهشگران این خستگی از حضور دائمی در فضای آنلاین را با مفهومی به نام «فرسودگی دیجیتال» (Digital Burnout) توضیح میدهند.
شبکههای اجتماعی دیگر فقط محل ارتباط نیستند
شبکههای اجتماعی زمانی نهچندان دور برای ارتباط با دوستان و خانواده ساخته شدند، اما امروز به فضایی ترکیبی از اخبار، تبلیغات، محتوای پیشنهادی الگوریتمها، بحثهای سیاسی، تولید محتوا و رقابت برای جلب توجه تبدیل شدهاند.
در چنین محیطی، حضور آنلاین دیگر فقط به معنای دیدن چند عکس یا فرستادن چند پیام نیست. بسیاری از کاربران احساس میکنند باید همیشه در دسترس باشند، به پیامها پاسخ دهند، محتوای جدید دنبال کنند و نگران بازخوردی باشند که هر پست یا نظر سادهای ممکن است دریافت کند.
به همین دلیل، آنچه زمانی یک فعالیت سرگرمکننده بود، برای بعضی افراد به مسئولیتی دائمی تبدیل شده است.
وقتی آنلاین بودن شبیه انجام کار روزمره میشود
بیش از نیمی از شرکتکنندگان این پژوهش گفتهاند حفظ حضورشان در فضای آنلاین شبیه انجام یک کار خستهکننده روزانه شده است.
پاسخ دادن به پیامها، عقب نماندن از گفتوگوها، تصمیم گرفتن دربارهی اینکه چه چیزی منتشر شود و فکر کردن به واکنش دیگران، همگی میتوانند به این فشار اضافه کنند.
ضمناً این احساس در میان نسلهای جوان بیشتر دیده میشود؛ نسلی که بخش زیادی از ارتباطات، سرگرمی و هویت اجتماعی خود را در فضای آنلاین تجربه میکند.
کاربران کمتر حرف میزنند، اما هنوز نرفتهاند
نکته جالب پژوهش این است که کاربران الزاماً حسابهایشان را حذف نمیکنند؛ بیشتر حضورشان را کمرنگتر میکنند.
بر اساس نتایج پژوهش، ۵۵ درصد افراد نسبت به پنج سال قبل کمتر پست منتشر میکنند و ۵۳ درصد نیز دسترسی به محتوا را برای خود محدودتر کردهاند. همچنین نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان گفتهاند دستکم یک برنامه شبکه اجتماعی یا پیامرسان را به دلیل استرس یا اضطراب حذف کردهاند.
این آمار نشان میدهد بسیاری از کاربران ترجیح میدهند حضور محتاطانهتری در فضای آنلاین داشته باشند؛ کمتر دیده شوند، اطلاعات شخصی کمتری به اشتراک بگذارند و قبل از انتشار هر مطلب، به پیامدهای آن فکر کنند.
چرا فاصله گرفتن هم آرامش میآورد و هم اضطراب؟
جالب است که فاصله گرفتن از شبکههای اجتماعی، برای همه تجربهای یکسانی نیست. در این پژوهش، رایجترین احساسی که کاربران پس از مدتی بررسی نکردن پیامها گزارش کردهاند، «آرامش» بوده است. در مقابل، گروهی دیگر نیز گفتهاند که در چنین شرایطی دچار اضطراب یا احساس «ترس از جا ماندن» (Fear of Missing Out یا FOMO) میشوند؛ احساسی که فرد تصور میکند شاید اتفاق مهمی در حال رخ دادن باشد و او بیخبر بماند.
این دو احساس متضاد نشان میدهد شبکههای اجتماعی میتوانند منبع فشار باشند و در عین حال، به قدری وابستگی ایجاد کنند که ترک کردنشان برای خیلیها دشوار شود.
چه چیزی کاربران را از شبکههای اجتماعی دور میکند؟
فرسودگی دیجیتال تنها دلیل کاهش فعالیت کاربران نیست. در این پژوهش، بسیاری از شرکتکنندگان گفتهاند نگرانی درباره حریم خصوصی و امنیت اطلاعات مهمترین عاملی است که میتواند آنها را به حذف حسابهای کاربری ترغیب کند.
پس از آن، آزار و توهین آنلاین، فضای پرتنش، تأثیر منفی بر سلامت روان و احساس اتلاف وقت، از مهمترین دلایل فاصله گرفتن از شبکههای اجتماعی بودهاند.
کاربران بیشتر از خود فناوری، از تجربهای که در این فضاها دارند خسته شدهاند.
چگونه رابطه سالمتری با شبکههای اجتماعی داشته باشیم؟
این پژوهش یک نتیجه مهم دارد؛ راهحل لزوماً حذف کامل شبکههای اجتماعی نیست. برای بسیاری از افراد، تغییر چند عادت دیجیتال ساده میتواند تأثیر بیشتری داشته باشد؛ برای مثال:
- اعلانهای غیرضروری را غیرفعال کنید.
- زمان مشخصی برای بررسی شبکههای اجتماعی در نظر بگیرید.
- صفحاتی را که باعث اضطراب، خشم یا مقایسه دائمی میشوند، دنبال نکنید.
- هر چند وقت یکبار تنظیمات حریم خصوصی حسابهای خود را بررسی کنید.
- اگر احساس میکنید برنامهای بیش از هر چیز باعث فشار روانی میشود، مدتی استفاده از آن را متوقف کنید و ببینید چه تغییری در احساس شما ایجاد میشود.
نکته مهم
هدف، حذف شبکههای اجتماعی از بیخوبن نیست؛ هدف این است که مدیریت زمان، توجه و آرامش شما به دست شبکههای اجتماعی نیفتد.
رِیج بِیت: یک تله هوشمندانه برای عصبانی کردنت!
جمعبندی
شبکههای اجتماعی همچنان بخش مهمی از زندگی دیجیتال بسیاری از افراد هستند، اما رابطه کاربران با این فضاها در حال تغییر است. حضور آنلاین دیگر برای همه به معنای ارتباط و سرگرمی نیست و گاهی به منبعی از فشار، خستگی و نگرانی تبدیل میشود.
شاید مهمترین پیام این پژوهش همین باشد: کاربران در حال ترک اینترنت نیستند؛ آنها میخواهند دوباره کنترل بیشتری بر زمان، توجه و اطلاعات شخصی خود داشته باشند. گاهی امنترین تصمیم دیجیتال، حذف یک برنامه یا بستن حسابهای کاربری نیست؛ بلکه استفادهی آگاهانهتر از آنهاست.
بیشتر بخوانید
