اگر وقت غذا اولین کارتان روشن کردن تلویزیون یا برداشتن گوشی و دیدن سریال است، احتمالاً به Distracted Eating عادت کرده‌اید، یعنی غذا خوردن در حالی که صفحه‌نمایش حواس‌تان را پرت می‌کند. به عبارت دیگر، وقتی چیزی برای دیدن ندارید، غذا خوردن برایتان خسته‌کننده‌تر می‌شود یا حس می‌کنید چیزی کم است.
این رفتار از دیدگاه روانشناسی مشکل یا اختلال نیست، اما یک دلیل خوب برای دقیق‌تر نگاه کردن به آن وجود دارد: وقتی ذهن‌مان درگیر یک برنامه است، بخشی از توجه‌مان از غذا و احساس‌های مربوط به خوردن فاصله می‌گیرد. در پژوهش‌ها، غذا خوردن هنگام تماشای تلویزیون با افزایش مقدار خوردن همراه بوده است. در یکی از این آزمایش‌ها، شرکت‌کنندگان هنگام تماشای تلویزیون حدود ۱۴ درصد بیشتر از حالت عادی غذا خوردند.
مطالعه‌ای که در زندگی روزمره‌ی افراد انجام شد هم نشان داد غذا خوردن جلوی تلویزیون با طولانی‌تر شدن هر نوبت غذا همراه بود. یکی از توضیح‌های احتمالی این است که در چنین شرایطی فرد ممکن است کمتر به نشانه‌های درونی مثل سیر شدن توجه کند و برای دست کشیدن از غذا بیشتر به نشانه‌های بیرونی تکیه کند؛ مثلاً تمام شدن برنامه.
البته نمی‌شود گفت هر صفحه‌نمایشی همیشه و برای همه باعث پرخوری می‌شود. آزمایش‌ها اثر تلویزیون را در شرایطی مشخص نشان می‌دهند و مطالعه‌های زندگی روزمره هم فقط ارتباط میان این دو رفتار را نشان می‌دهند. اما اگر حس می‌کنید بدون فیلم دیدن نمی‌توانید غذا بخورید، ممکن است کاری که روزی یک انتخاب ساده بوده، کم‌کم به عادتی خودکار تبدیل شده باشد.
وقتی غذا و صفحه‌نمایش از هم جدا نمی‌شوند
عادت‌ها از تکرار یک رفتار در شرایط مشابه شکل می‌گیرند. مغز می‌تواند میان یک نشانه، یک رفتار و پیامد یا پاداش آن رفتار ارتباط برقرار کند. به این ترتیب، کاری که اول با فکر و انتخاب انجام می‌شد، ممکن است بعد از مدتی با تلاش ذهنی خیلی کمتری تکرار شود.
مثلاً ممکن است ماجرا از اینجا شروع شده باشد: «حوصله‌ام سر رفته، یک قسمت سریال ببینم و هم‌زمان شام بخورم.» اگر این کار بارها تکرار شود، خودِ شام خوردن می‌تواند به نشانه‌ای برای روشن کردن صفحه‌نمایش شود. جالب اینکه برعکسش هم ممکن است، یعنی روشن شدن تلویزیون می‌تواند میل به خوردن را بیدار کند.
پژوهش‌هایی که درباره‌ی غذا خوردن جلوی تلویزیون انجام شده هم احتمال چنین ارتباطی را مطرح کرده‌اند. پژوهشگران در مطالعه‌ای روی بیش از ۲۰۰۰ بزرگسال در هلند به سه عامل احتمالی برای هم‌زمانی تلویزیون و غذا اشاره کردند:
- حواس‌پرتی
- شکل‌گیری عادت
- حال‌وهوای مثبتِ ناشی از دیدن صفحه‌نمایش
بنابراین ممکن است بعد از مدتی دیگر مسئله این نباشد که واقعاً دلتان می‌خواهد چیزی ببینید. شاید فقط به ترکیب «غذا + صفحه‌نمایش» عادت کرده‌اید.
نوشدارو پلاس
یکی دیگر از دلایل، بی‌حوصلگی است. در یک آزمایش، پژوهشگران بررسی کردند که آیا نوع برنامه‌ی تلویزیونی روی غذا خوردن اثر می‌گذارد یا نه. شرکت‌کنندگان وقتی برنامه‌ای کم‌جاذبه می‌دیدند، بیشتر از وقتی که برنامه‌ای درگیرکننده می‌دیدند غذا خوردند. پژوهشگران نتیجه گرفتند که بی‌حوصلگی یا درگیر نبودن ذهن می‌تواند یکی از عواملی باشد که در چنین شرایطی فرد را به خوردن می‌کشاند.
در مطالعه‌ی دیگری هم شرکت‌کنندگان هنگام دیدن قسمت تکراری یک برنامه، بیشتر از زمان دیدن یک قسمت جدید غذا خوردند. احتمال می‌رفت که میزان درگیرکنندگی محتوا، بی‌حوصلگی یا تغییر حال‌وهوا در این تفاوت نقش داشته باشد.
از این یافته‌ها نمی‌شود نتیجه گرفت که هر بار غذا خوردن از سر بی‌حوصلگی است. نکته‌ی مهم‌تر این است که برای بعضی‌ها صفحه‌نمایش به بخشی از سرگرمیِ وعده‌ی غذایی تبدیل شده است. پس وقتی کنار گذاشته شود، خودِ غذا خوردن عملی ساده و یکنواخت به نظر می‌رسد.
برای همین، ترک این عادت فقط با کنار گذاشتن گوشی درست نمی‌شود. اول باید بدانید صفحه‌نمایش در آن لحظه چه چیزی به شما می‌دهد: سرگرمی؟ فرار از سکوت؟ کم کردن بی‌حوصلگی؟ یا صرفاً یک کار آشنا؟
چطور این عادت را بدون سخت‌گیری تغییر دهیم؟
اگر سال‌هاست موقع غذا خوردن چیزی می‌بینید، ممکن است قطع ناگهانی‌اش نتیجه‌ی خوبی نداشته باشد. تغییر عادات معمولاً وقتی آسان‌تر است که به‌جای تکیه‌ی صرف بر اراده، نشانه‌ها و محیط اطراف را هم تغییر دهیم.
روان‌شناسان هم برای تغییر عادت بر شناختن محرک‌ها، شروع با تغییرات کوچک و پیدا کردن رفتاری جایگزین تأکید می‌کنند. این پیشنهادها می‌تواند نقطه‌ی شروع باشد:
- با یک وعده شروع کنید. مثلاً چند روز فقط «ناهار» را بدون فیلم و شبکه‌های اجتماعی امتحان کنید.
- پیش از برداشتن گوشی، یک لحظه از خودتان بپرسید: «الان واقعاً گرسنه‌ام یا حوصله‌ام سر رفته؟ تنها هستم؟ از سکوت فرار می‌کنم؟ یا فقط همیشه همین کار را کرده‌ام؟» جواب این پرسش نشان می‌دهد صفحه‌نمایش جای چه چیزی را پر کرده است.
- سرگرمی را حذف نکنید، فقط جابه‌جایش کنید. اگر مشکل اصلی بی‌حوصلگی است، فیلم یا قسمت تازه‌ی سریال را بگذارید برای بعد از غذا. پاداش سر جایش می‌ماند، ولی پیوند بین غذا خوردن و تماشا کردن ضعیف‌تر می‌شود.
- محیط را به نفع انتخاب جدید تغییر دهید. وقت غذا گوشی را روی میز یا کنار سفره نگذارید، تلویزیون را روشن نکنید و اگر می‌شود جایی غذا بخورید که آنجا فیلم نمی‌بینید.
اگر یک روز دوباره سر غذا سراغ فیلم رفتید، اسمش را شکست نگذارید. قرار نیست این رفتار را با زور و برای همیشه حذف کنید. هدف این است که دوباره حق انتخاب داشته باشید؛ یعنی اگر چیزی می‌بینید، به این دلیل باشد که خودتان خواسته‌اید، نه به این دلیل که حس می‌کنید بدون آن نمی‌توانید غذا بخورید.
هدف، حذف صفحه‌نمایش از زندگی نیست؛ هدف این است که غذا خوردن دوباره به انتخاب خودتان باشد، نه رفتاری که همیشه به صفحه‌نمایش وابسته است.
غذا خوردن جلوی صفحه‌نمایش عادتی است که با تکرار ساخته شده و با تکرار هم می‌شود تغییرش داد. می‌توانید از همین امروز و فقط با یک وعده شروع کنید.
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/digital-literacy/distracted-eating/
