عصر جمعه است، شما از کار و روزمرگی خستهاید و کودکتان در خانه بیقراری میکند. چه راهی سادهتر از اینکه گوشی یا تبلت را به دستش بدهید تا برای چند ساعت در دنیای رنگارنگ بازیها غرق شود؟ این روزها این «پرستارهای دیجیتال» در خانهی بسیاری از ما حضور دارند؛ اما آیا این آرامش موقت، اگر به عادت روزانه و بدونمرز تبدیل شود، میتواند در آینده دردسرساز شود؟
بر اساس مطالعهی جدیدی که در نشریهی PLOS One منتشر شده است، انجام مداوم بازیهای ویدیویی در سالهای اولیهی زندگی، بهویژه در دوران خردسالی، ارتباط نزدیکی با علائم شدیدترِ وابستگی به بازی در بزرگسالی دارد.
آیا بازی در سنین پایین، آیندهی فرزندمان را تغییر میدهد؟
«اختلال بازی اینترنتی» (Internet Gaming Disorder)1، وضعیتی است که در آن فرد بهشدت به بازی وابسته میشود، تا جایی که زندگی روزمره، تحصیل و کار او مختل میشود.
با توجه به اینکه تحقیقاتِ اندکی دربارهی تأثیر بازی در دوران خردسالی و نوجوانی بر رفتارهای بزرگسالی انجام شده بود، پژوهشگران دانشگاه Western Ontario تصمیم گرفتند این موضوع را عمیقتر بررسی کنند. آنها میخواستند بدانند آیا بازی زیاد در سالهای اولیه زندگی، با علائم بازی مسئلهساز در بزرگسالی همراه است یا نه.
نکته
پژوهشگران میگویند همانطور که در برخی اختلالات اعتیادی، سن شروع میتواند با شدت مشکلات بعدی ارتباط داشته باشد، در بازیهای ویدیویی هم زمان شروع بازی ممکن است مهم باشد. البته میزان شباهت اختلال بازی اینترنتی با اعتیاد به مواد هنوز محل بحث علمی است و نباید این دو را کاملاً یکسان دانست.
این پژوهشگران برای بررسی دقیقتر، یک ابزار اندازهگیری به نام «مقیاس استفادهی مداوم از بازیهای ویدیویی» (LVUS) طراحی کردند. آنها با استفاده از مدلسازیهای پیچیدهی آماری، افراد مختلف را بر اساس الگوی بازی کردنشان از سنین خردسالی تا امروز دستهبندی کردند.
خردسالی و نوجوانی؛ دورههای طلایی و حساس
این پژوهش دو دورهی خردسالی (زیر ۶ سال) و نوجوانی (بین ۱۰ تا ۱۹ سال) را حساسترین مقاطع زندگی برای شکلگیری اختلال بازی اینترنتی معرفی میکند، اما چه عوامل مشخصی در این دورهها تأثیرگذارند؟ در ادامه به مهمترین یافتههای این تحقیق اشاره میکنیم:
- نقش پررنگ خردسالی: سالهای پیشدبستانی، بیشترین ارتباط را با اختلال بازی اینترنتی در بزرگسالی دارند. البته پژوهشگران یادآور میشوند که نمیتوان از نقش محیط نامناسب خانه یا نظارت ضعیف والدین چشمپوشی کرد؛ عواملی که نیازمند تحقیقات گستردهتری هستند.
- نوجوانی و ترمزهایِ در حال رشدِ مغز: در نوجوانی، بخشهای مربوط به کنترل تکانه و تصمیمگیری هنوز در حال رشد هستند. پژوهشگران میگویند بازی مداوم در این دوره ممکن است با الگوهای پاداش و کنترل رفتار ارتباط پیدا کند؛ اما هنوز روشن نیست این رابطه دقیقاً از چه مسیری شکل میگیرد.
- بازیهای آنلاین در برابر آفلاین: هر دو نوع بازی، آنلاین و آفلاین، در این مطالعه با علائم بازی مسئلهساز ارتباط داشتند؛ اما ارتباط بازی آنلاین قویتر بود.
مهم است که با چه کسی بازی میکنیم
نکتهی مهم دیگری که پژوهشگران دریافتند این است که تجربهیِ بازیِ انفرادی، ارتباط معناداری با بروز این اختلالِ رفتاری ندارد؛ بلکه بازی با دیگران است که پیشبینیکنندهی اختلال است. افزون بر این، مشخص شد بازی با غریبههای اینترنتی نسبت به بازی با افرادی در دنیای واقعی شناختهشدهاند، خطر بیشتری برای ایجاد وابستگی به همراه دارد. به نظر میرسد افرادی که دچار نشانههای اختلال میشوند، تلاش میکنند کمبود حمایتهای اجتماعیِ دنیای واقعی را با دوستیهای مجازی پُر کنند.
کلام آخر
در پایان، محققان تأکید میکنند این دادهها نشاندهندهی «ارتباط» هستند و لزوماً «علت و معلول» قطعی را ثابت نمیکنند؛ چراکه عوامل پنهان فردی، روانی و محیطیِ بسیاری در این میان نقش دارند. با این وجود، نتایج این مطالعه هشدار روشنی برای والدین است تا در مورد زمان و نحوهی ورود بازیهای ویدیویی به زندگی فرزندانشان، بهویژه در سنین خردسالی، آگاهانهتر تصمیم بگیرند.
همچنین میتوانید بیشتر بخوانید
- در DSM-5-TR، این وضعیت هنوز در بخش «شرایط نیازمند مطالعه بیشتر» قرار دارد؛ یعنی پژوهشگران درباره تعریف، مرزها و مسیر بالینی آن همچنان در حال بررسیاند. ↩︎
