برای خیلیها، خبر فقط جنبهی «اطلاعرسانی» ندارد، بلکه یک فشار روانیِ دائمی است. کافی است یک لحظه گوشی را بردارید: گرانی، جنگ، حادثه، بحران، شایعه، تحلیل و ویدیوهای تکاندهنده. انگار همیشه همهی اتفاقهای بد عالم، همزمان در حال رخ دادناند.
بنابر گزارش رسانهی رویترز در سال ۲۰۲۵، چهل درصد از مردم جهان میگویند گاهی یا اغلب اوقات از اخبار دوری میکنند. دلیلش هم معلوم است: خبرها حال آدم را بد میکنند و این احساس را میدهند که «الان میدانم همهجا چهخبر است، اما هیچ کاری از دستم برنمیآید!».
چرا مغز ما اینقدر به خبر بد حساس است؟
مغز انسان برای یک ماموریت مهم شکل گرفته و آن «بقا» است. در گذشته، اجداد ما اگر صدای مشکوکی را نادیده میگرفتند، ممکن بود جانشان را از دست بدهند؛ اما اگر بیش از حد محتاط میشدند، نهایتاً کمی انرژی و توجه از دست میدادند. به همین دلیل، مغز انسان در گذر زمان به تهدیدها حساستر شده است.
روانشناسان به این ویژگی میگویند «سوگیری منفی»؛ یعنی ذهن انسان معمولاً اتفاق و خبر بد را سریعتر میبیند، جدیتر میگیرد و بیشتر به خاطر میسپارد. این ساز و کار در زمانی نهچندان دور به بقا کمک میکرد، اما این روزها مغز ما باید با حجم عظیمی از اخبار منفی در مقیاس جهانی کنار بیاید.
محققان در یک پژوهش جالب، بیش از ۱۰۵ هزار تیتر واقعی خبر را بررسی کردند. نتیجه این بود که هرچه تیتر منفیتر باشد، احتمال کلیک خوردنش بیشتر میشود. در مقابل، کلمات مثبت اغلب توجه کمتری میگیرند. یعنی خبر منفی فقط از نظر روانی اثرگذارتر نیست؛ در عمل هم بیشتر دیده میشود. در شبکههای اجتماعی، محتوایی که شوک، خشم یا ترس ایجاد کند، شانس بیشتری برای پخش شدن دارد.
وقتی خبر از آگاهی عبور میکند و به فرسودگی میرسد
پیش از آنکه ذهنتان تصمیم بگیرد تهدیدها واقعاً به «زندگی شما» مربوط میشوند یا نه، این بدن شماست که واکنش نشان میدهد. پژوهشگران برای این وضعیت از اصطلاح «مصرف مسئلهساز خبر» استفاده میکنند: یعنی الگویی از خبرخوانی که به درگیری ذهنی، بههمریختگیِ هیجانی و اختلال در زندگی روزمره منجر میشود.
اگر بعد از مطالعه و مشاهده اخبار این حالتها را تجربه میکنید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید:
- حالتان سریع خراب میشود.
- تمرکزتان کم میشود.
- مدام بین اپها، کانالها و صفحهها میچرخید اما چیز مفیدی دستتان نمیآید.
- احساس میکنید باید همهچیز را بدانید، اما هیچ کنترلی ندارید.
- خواب، کار یا روابط روزمرهتان تحتتأثیر قرار گرفته است.
پس باید کلاً خبر را کنار گذاشت؟
کنار گذاشتن کامل خبر، راهحل خوبی نیست. جامعه به آدمهای آگاه و مطلع نیاز دارد و فاصله گرفتن از اطلاعات معتبر، جا را برای شایعه، تحلیلهای سطحی و اطلاعات گمراهکننده باز میکند. مسئله این نیست که اصلاً خبر نبینیم؛ مسئله این است که خبر را چطور، از کجا و در چه زمانی دریافت کنیم.
چه کارهایی کمک میکند؟
- برای خبر، زمان مشخصی تعیین کنید: بهجای اینکه هر لحظه گوشی را باز کنید، دو یا سه بازهی کوتاه در روز برای خبر بگذارید. به همین دلیل، کارشناسان توصیه میکنند که به محض بیدار شدن با گوشی کار نکنید تا مغزتان دچار شوک و اضطراب نشود.
- اعلانهای خبری را محدود کنید: وقتی هر چند دقیقه یک هشدار تازه روی گوشی میآید، مغز شما فرصت بازیابی پیدا نمیکند. اگر نیاز فوری ندارید، اعلانهای خبری را ببندید یا محدود کنید.
- عمق را جایگزین حجم کنید: یک گزارش دقیق از یک منبع معتبر، از دهها پست هیجانی و فوروارد پراکنده مفیدتر است. هدف این نیست که «بیشتر» خبر ببینید؛ هدف این است که «بهتر» بفهمید.
- منابع محدود اما قابلاعتماد دنبال کنید: بهجای چرخیدن میان دهها کانال و صفحه، چند منبع شناختهشده و مسئولیتپذیر انتخاب کنید. این کار هم فشار روانی را کم میکند و هم خطر افتادن در دام شایعه و تحریف را پایین میآورد.
- بین «دانستن» و «اقدامکردن» فرق بگذارید: بعد از هر خبر از خودتان بپرسید: «آیا این خبر الان از من تصمیم یا اقدامی میخواهد؟» اگر پاسخ منفی است، لازم نیست ساعتها در آن بمانید.
- مراقب محتوای شوکهکننده باشید: بخشی از محتوا عمداً طوری ساخته میشود که شما را عصبانی، شوکه یا تحریک کند تا بیشتر درگیر شوید. اگر حس میکنید یک پست بیشتر از آنکه آگاهتان کند، میخواهد شما را منفجر کند، از آن فاصله بگیرید.
- اگر خبر زندگی روزمرهتان را مختل کرده، کمک بگیرید: اگر خبرخوانی به بیخوابی، اضطراب مداوم، افت عملکرد یا تنش در روابط رسیده است، این فقط یک عادت دیجیتالِ منفی نیست؛ ممکن است به حمایت حرفهای نیاز داشته باشید.
