ما در دورانی زندگی میکنیم که همهچیز «بصری» شده است. چه زمانی که در ترافیک شهرهای شلوغ سرمان را در گوشی فرو میبریم تا اخبار را چک کنیم، چه وقتی که ساعتها درگیر دورکاری، کلاسهای آنلاین یا وبگردی هستیم.
اما چشم انسان برای این حجم از خیره شدن به نمایشگر ساخته نشده است. خشکی چشم، تاری دید، خستگی شدید و سردردهای میگرنی، مجموعهای از مشکلاتی هستند که پزشکان آن را «سندرم بینایی کامپیوتری» (Computer Vision Syndrome) یا (CVS) مینامند و در نتیجهی استفادهی زیاد و مداوم از صفحهنمایش اتفاق میافتند.
برای مقابله با این فرسایشِ تدریجی و خاموش، یک قانون ساده اما بسیار موثر در علم چشمپزشکی وجود دارد: «قانون ۲۰-۲۰-۲۰».
اگر کارتان طوری است که هر روز زمان زیادی را به صفحهی مانیتور نگاه میکنید، خواندن این مقاله به شما کمک میکند تا از بروز ناراحتیهای چشمیِ مرتبط پیشگیری کنید.
وقتی به صفحه نمایش خیره میشوید، چه اتفاقی میافتد؟
بر اساس دادههای آکادمی چشمپزشکی آمریکا، در حالت عادی ما انسانها به طور میانگین ۱۵ بار در دقیقه پلک میزنیم. اما هنگام خیره شدن به مانیتور، این عدد تا ۶۶ درصد کاهش مییابد. نتیجهی این اتفاق، خشکی چشم و قفل شدن عضلاتی است که ساعتها روی یک نقطهی نزدیک متمرکز شدهاند و فرصتی برای استراحت ندارند.
قانون ۲۰-۲۰-۲۰ چیست؟
یک چشمپزشک آمریکایی، برای مقابله با این مشکل، فرمول سادهای ابداع کرده که به «قانون ۲۰-۲۰-۲۰» معروف است:
- هر ۲۰ دقیقه،
- به مدت ۲۰ ثانیه،
- به جسمی در فاصله ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کنید.
چگونه قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را به یک عادت تبدیل کنیم؟
متخصصان بر این باورند که ۲۰ ثانیه، زمان مناسبی است تا عضلات مژگانی چشم که به دلیل تمرکز روی صفحهنمایش دچار اسپاسم شدهاند، فرصت شل شدن و بازگشت به حالت استراحت پیدا کنند. رعایت نکات زیر به شما کمک میکند این قانون را به یک عادت تبدیل کنید:
- روی گوشی خود تایمر بگذارید یا از اپلیکیشنهای زمانسنج مثل Pomodoro استفاده کنید تا هر ۲۰ دقیقه به شما هشدار دهند.
- اگر پشت کامپیوتر هستید، از افزونههای مرورگر مانند EyeCare یا Stretchly کمک بگیرید، یا نرمافزار f.lux را روی سیستم خود نصب کنید تا نور صفحه را تنظیم کند.
- یک برگه یادداشت کوچک روی لبهی مانیتور خود بچسبانید تا استراحت دادن به چشم را به شما یادآوری کند.
- نگاهتان را به بیرون از پنجره بدوزید؛ به کوهی در دوردست، به درختی در کوچه، یا هر نقطهای در آن سوی اتاق که حداقل ۶ متر با شما فاصله دارد.
- چشمانتان را چند بار محکم ببندید و باز کنید. این کار باعث تحریک «غدد میبومین» (غدد چربی لبهی پلک) میشود تا چربیِ لازم برای جلوگیری از تبخیر اشک ترشح شود و چشم نرم بماند.
عینکهای فیلتر نور آبی: افسانه یا واقعیت؟
برخلاف تبلیغات گستردهی عینکفروشان، آکادمی چشمپزشکی آمریکا اعلام کرده که نور آبی ساطعشده از مانیتورها به شبکیه چشم آسیب نمیرساند و علت اصلی «سندرم بینایی کامپیوتری» نیست. مشکل اصلی، نزدیک بودن صفحه نمایش و کاهش شدید پلک زدن است.
با این حال، استفاده از عینکهای بلوکات یا بلوکنترل چندان هم بیفایده نیست. این عینکها با فیلتر کردن نور آبی در ساعات پایانی روز، باعث تحریک ترشح ملاتونین میشوند و به بهبود کیفیت خواب شبانه کمک میکنند.
همچنین برخی از کاربران گزارش میدهند که با این عینکها احساس راحتی بیشتری دارند که میتواند ناشی از کاهش خیرگیِ (Glare) یا افزایش کنتراست صفحه باشد. اگر برای خواب بهتر شبانه یا راحتیِ شخصی از این عینکها استفاده میکنید، مانعی ندارد، اما بدانید که هیچ عینکی نمیتواند جایگزین استراحتهای دورهای و قانون ۲۰-۲۰-۲۰ شود.
در هوای آلوده بیشتر مراقب چشمانتان باشید!
اگر در شهرهای شلوغ و صنعتی زندگی میکنید که در فصول سرد دچار وارونگی دما و آلودگی شدید هوا (ذرات معلق و گازهای سمی) میشوند، چشمان شما در برابر مانیتور دوبرابر آسیبپذیرتر است.
در این روزها حتماً یک قطره اشک مصنوعی (بدون مواد نگهدارنده یا تکدوز) روی میز کارتان داشته باشید. قطره اشک مصنوعی دارو نیست و برای افرادی که زیاد با گجتها کار میکنند، کارکردی شبیه کرم مرطوبکننده دست دارد.
در آخر: تنظیمات فیزیکی میز کار
قانون ۲۰-۲۰-۲۰ بهتنهایی کافی نیست. این تنظیمات را همین حالا روی میز کارتان اعمال کنید:
- فاصله از نمایشگر: مانیتور باید به اندازه یک دستِ کشیده (حدود ۶۰ سانتیمتر) از صورتتان فاصله داشته باشد.
- زاویه: لبهی بالایی مانیتور باید همسطح یا کمی پایینتر از تراز چشمان شما باشد تا چشمها کمی رو به پایین نگاه کنند. این کار باعث میشود پلکها نیمهبسته بمانند و تبخیر اشک کمتر شود.
- قانون روشنایی: روشنایی مانیتور نباید شبیه یک لامپ روشن در اتاق تاریک باشد. نور صفحه را همواره با نور محیط اتاق همتراز کنید.
