امنیت در عمل: مقایسه‌ای کاربردی از ابزارهای امنیتی اندروید و iOS

وقتی می‌پرسیم «اندروید امن‌تر است یا آیفون؟»، جواب فقط در نام سیستم‌عامل خلاصه نمی‌شود. امنیت واقعی تلفن همراه به مدل محافظت اپل و گوگل، نحوه نصب اپ‌ها، کنترل دسترسی‌ها، تنظیمات ضدسرقت و رفتار خود کاربر بستگی دارد. در ادامه، تفاوت‌های مهم اندروید و iOS را از نظر بدافزار، حریم خصوصی، قفل برنامه‌ها و محافظت در برابر سرقت بررسی می‌کنیم.

حساب گوگل و حساب اپل

در هر دو سیستم‌عامل، اولین خط دفاعی شما حساب اصلی تلفن همراه است؛ یعنی حساب گوگل در اندروید و حساب اپل در آیفون. اگر کسی به این حساب دسترسی پیدا کند، ممکن است به بخش مهمی از اطلاعات شما، نسخه‌های پشتیبان، موقعیت مکانی دستگاه و حتی برخی داده‌های همگام‌سازی‌شده و امنیتی حساب نزدیک شود. به همین دلیل، امنیت این حساب از خود تلفن هوشمند جدا نیست.

• در آیفون فعال‌کردن احراز هویت دومرحله‌ای برای حساب اپل اهمیت زیادی دارد، چون این حساب به آی‌کلاد، نسخه‌های پشتیبان، رمزهای ذخیره‌شده و سرویس‌های اصلی دستگاه وصل است.
• در اندروید هم حساب گوگل نقش مشابهی دارد و به جیمیل، گوگل درایو، رمزهای ذخیره‌شده، موقعیت‌یابی دستگاه و بسیاری از سرویس‌های موبایل متصل است؛ بنابراین احراز هویت دومرحله‌ای برای حساب گوگل هم یکی از تنظیمات ضروری امنیتی است.

اپ‌ها از کجا نصب می‌شوند و چطور بررسی می‌شوند؟

اپل و گوگل هر دو تلاش می‌کنند اپلیکیشن‌های موجود در فروشگاه رسمی خود را قبل از انتشار بررسی کنند؛ اما روش و میزان کنترل آن‌ها یکسان نیست.

• در آیفون نصب اپلیکیشن‌ها معمولاً از طریق اپ استور انجام می‌شود. همین محدودیت، بخشی از مدل امنیتی اپل است. اپل با کنترل سخت‌گیرانه‌تر روی مسیر نصب برنامه‌ها، تلاش می‌کند احتمال ورود اپ‌های مخرب را کاهش دهد.
• در اندروید، گوگل از قابلیتی به نام «گوگل پلی پروتکت» (Google Play Protect) استفاده می‌کند. این ابزار هنگام نصب و به‌صورت دوره‌ای اپ‌ها را از نظر رفتارهای ناامن بررسی می‌کند و فقط به اپ‌های گوگل‌پلی محدود نیست؛ هرچند جایگزین احتیاط کاربر در نصب فایل‌های ناشناس نمی‌شود.

تفاوت مهم اینجاست که اندروید امکان نصب اپ از منابع خارج از گوگل‌پلی را می‌دهد؛ قابلیتی که برای کاربران حرفه‌ای مفید است، اما برای کاربران عادی ریسک بدافزار را بیشتر می‌کند. در آیفون، اپل در برخی مناطق مثل اتحادیه اروپا، مسیرهایی برای بازارهای جایگزین فراهم کرده، اما این مسیرها هم تحت قواعد و بررسی‌های خاص اپل قرار دارند.

تفاوت در محدودکردن اپ‌ها

یکی از تفاوت‌های مهم iOS و اندروید به نحوه محدودکردن اپلیکیشن‌ها برمی‌گردد.

• در iOS، اپ‌ها در محیط‌های جداگانه و محدود اجرا می‌شوند؛ چیزی که معمولاً به آن «سندباکسینگ» (Sandboxing) گفته می‌شود. معنای ساده‌اش این است که یک اپ نباید بتواند آزادانه به فایل‌های سیستمی، اطلاعات اپ‌های دیگر یا بخش‌های حساس دستگاه دسترسی پیدا کند.
• در اندروید هم اپ‌ها کاملاً آزاد نیستند. سیستم مجوزدهی، محدودیت‌های امنیتی و اسکن‌های گوگل وجود دارد. تفاوت اصلی اینجاست که اندروید به کاربر آزادی بیشتری برای نصب اپ، تغییر تنظیمات و استفاده از منابع مختلف می‌دهد؛ بنابراین مسئولیت کاربر هم بیشتر می‌شود.

دسترسی اپلیکیشن‌ها

خیلی از خطرهای حریم خصوصی از بدافزار شروع نمی‌شوند؛ از یک اجازه ساده شروع می‌شوند. یک اپلیکیشن هواشناسی ممکن است موقعیت مکانی بخواهد یا یک بازی ساده ممکن است درخواست دسترسی به مخاطبان، میکروفون یا اعلان‌ها بدهد. بعضی از این دسترسی‌ها لازم‌اند، اما همه آن‌ها ضروری نیستند.

• در آیفون، پیام‌های مربوط به دسترسی‌ها معمولاً برای کاربر بیشتر قابل دیدن هستند؛ مثلاً وقتی اپی می‌خواهد شما را در اپ‌ها و سایت‌های دیگر ردیابی کند، iOS از شما اجازه می‌گیرد. همچنین می‌توانید دسترسی اپ‌ها به موقعیت مکانی، عکس‌ها، دوربین، میکروفون و اعلان‌ها را از تنظیمات تغییر دهید.
• در اندروید هم امکان مدیریت دسترسی‌ها وجود دارد، اما مسیر بعضی گزینه‌ها ممکن است بسته به برند تلفن همراه کمی فرق کند. کاربران اندروید می‌توانند دسترسی اپ‌ها به موقعیت مکانی، دوربین، میکروفون، مخاطبان، فایل‌ها و اعلان‌ها را از تنظیمات بررسی و محدود کنند.

مدیریت فعالیت پنهان اپلیکیشن‌ها در اندروید و آیفون

وقتی تهدید کنار شماست

وقتی از امنیت تلفن همراه حرف می‌زنیم، معمولاً ذهنمان سمت هک و بدافزار می‌رود. اما گاهی تهدید دقیقاً کنار ماست؛ کسی که رمز گوشی را دیده، آن را برای چند دقیقه در دست دارد، یا هنگام استفاده در مترو و کافه به صفحه نگاه می‌کند. هر دو سیستم‌عامل ابزارهایی برای کاهش این خطرها دارند.

• در آیفون، می‌توان بعضی اپ‌ها را قفل یا پنهان کرد تا بدون فیس‌آیدی (Face ID)، تاچ‌آیدی (Touch ID) یا رمز باز نشوند. این قابلیت برای اپ‌هایی مثل پیام‌رسان‌ها، برنامه‌های بانکی، گالری یا اپ‌های کاری مفید است؛ مخصوصاً وقتی تلفن همراه برای مدت کوتاهی دست فرد دیگری می‌افتد یا کسی رمز اصلی دستگاه را دیده است.
• در اندروید، بسته به برند و نسخه سیستم‌عامل، قابلیت‌هایی مثل فضای خصوصی، پوشه امن، قفل اپلیکیشن یا پنهان‌کردن برنامه‌ها وجود دارد. برای مثال در بعضی گوشی‌های سامسونگ، «پوشه امن» یک محیط جداگانه برای نگهداری اپ‌ها و فایل‌های حساس فراهم می‌کند.

اگر تلفن همراه دزدیده شود، چه اتفاقی می‌افتد؟

سرقت تلفن همراه فقط از دست رفتن یک دستگاه گران‌قیمت نیست. گوشی هوشمند امروز محل ذخیره پیام‌ها، عکس‌ها، حساب‌های بانکی، ایمیل‌ها، رمزها، شبکه‌های اجتماعی و اطلاعات هویتی ماست. به همین دلیل، قابلیت‌های ضدسرقت در سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

• در آیفون، قابلیتی به نام «محافظت در برابر سرقت دستگاه» (Stolen Device Protection) وجود دارد. وقتی این قابلیت فعال باشد و دستگاه از مکان‌های آشنا مثل خانه یا محل کار دور باشد، برای دسترسی به بخش‌های حساس، احراز هویت بیومتریک لازم می‌شود. در بعضی تغییرات مهم، مثل تغییر رمز اپل آیدی، یک تأخیر امنیتی هم اعمال می‌شود تا کاربر فرصت داشته باشد حساب خود را ایمن کند.
• در اندروید هم مجموعه‌ای از قابلیت‌های ضدسرقت با عنوان «محافظت در برابر سرقت» (Theft Protection) ارائه شده است. یکی از قابلیت‌های مهم آن، «تشخیص قاپیدن » است. در این حالت، اگر دستگاه الگوی حرکتی مشکوک شبیه ربوده‌شدن و فرار را تشخیص دهد، می‌تواند صفحه را قفل کند. قابلیت‌هایی مثل قفل آفلاین، قفل از راه دور و قفل پس از تلاش‌های ناموفق برای ورود هم برای محدودکردن دسترسی سارق طراحی شده‌اند.

این قابلیت‌ها بسته به نسخه اندروید، منطقه، برند تلفن همراه و فعال‌بودن سرویس‌های گوگل ممکن است متفاوت در دسترس باشند.

کلام آخر

امنیت تلفن همراه فقط به اندروید یا آیفون بودن آن بستگی ندارد. اپل و گوگل هرکدام مسیر متفاوتی برای محافظت از کاربر انتخاب کرده‌اند، اما بخش مهمی از امنیت واقعی به تنظیماتی برمی‌گردد که فعال می‌کنید و عاداتی که در استفاده روزمره دارید. نصب اپ از منبع معتبر، کنترل دسترسی‌ها، احراز هویت دومرحله‌ای و فعال‌کردن ابزارهای ضدسرقت، از اسم سیستم‌عامل مهم‌ترند.