بسیاری از ما عادت داریم از اطلاعات، دستورهای پخت یا فیلم‌هایی که بعداً می‌خواهیم ببینیم، اسکرین‌شات بگیریم؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد این کار نتیجه‌ی عکس دارد. واقعیت این است که بسیاری از این تصاویر در گالری گوشی گم می‌شوند و هرگز دوباره به آن‌ها نگاه نمی‌کنیم. پژوهشگران می‌گویند این عادت نه‌تنها کمکی به یادآوری نمی‌کند، بلکه باعث می‌شود اطلاعات را زودتر فراموش کنیم.
مغز هنگام ثبت اسکرین‌شات چه واکنشی نشان می‌دهد؟
پیش‌تر در نوشدارو درباره تأثیر مخرب وابستگی شدید به ابزارهای دیجیتال روی عملکرد حافظه صحبت کردیم؛ اما پژوهش جدید «دانشگاه بینگهمتون» (Binghamton University) ابعاد جدیدی از این مسئله را روشن می‌کند.
در این تحقیق دانشجویانی که از آثار هنری اسکرین‌شات می‌گرفتند، نسبت به کسانی که فقط به تصاویر نگاه می‌کردند، جزئیات بسیار کمتری را به خاطر آوردند. عجیب‌تر اینکه این دسته حتی به یاد نمی‌آوردند از کدام تصاویر اسکرین‌شات گرفته‌اند. محققان نام این پدیده را «اثر اختلالی عکاسی» (Photo-taking Impairment Effect) یا به زبان ساده‌تر «فراموشی دیجیتال» گذاشته‌اند.
پژوهشگران سه دلیل عمده برای این اختلال مطرح می‌کنند:
- برون‌سپاری شناختی1: وقتی مغز می‌داند که اطلاعات در جای امنی (گالری گوشی) ذخیره شده، تلاشی برای ثبت آن در حافظه بلندمدت نمی‌کند. درست مانند شماره تلفن‌هایی که دیگر حفظ نمی‌کنیم.
- تقسیم توجه: عمل عکس گرفتن یا فشردن دکمه‌های اسکرین‌شات، بخشی از منابع شناختی مغز را که باید صرف ساختن حافظه شود، درگیر می‌کند.
- قطع ارتباط با لحظه: عکس گرفتن ما را از تجربه‌ی حضور در لحظه جدا می‌کند و باعث می‌شود ارتباط عمیقی با آنچه می‌بینیم برقرار نکنیم. همین توضیح می‌دهد که چرا شرکت‌کنندگان حتی به یاد نمی‌آوردند از کدام تصاویر اسکرین‌شات گرفته‌اند.
چطور جلوی فراموشی دیجیتال را بگیریم؟
برای کاهش اثر اختلال عکاسی و تقویت حافظه، متخصصان دو روش زیر را پیشنهاد می‌کنند:
- یادداشت کنید: به جای عکس گرفتن، نکات کلیدی را روی کاغذ بنویسید یا حتی در اپ یادداشت‌های گوشی تایپ کنید. عملِ نوشتن، مغز را وادار به پردازش اطلاعات می‌کند؛ مرحله‌ای که در اسکرین‌شات گرفتن کاملاً حذف می‌شود.
- آگاهانه مرور کنید: اگر مجبور به ثبت اسکرین‌شات هستید، یک زمان مشخص در هفته را به مرور پوشه اسکرین‌شات‌ها اختصاص دهید. تصاویری که دیگر نیازی به آن‌ها ندارید را به سرعت حذف کنید تا حافظه‌ی ذهن و دستگاه شما درگیر انبوهی از داده‌های بی‌فایده نشود.
در کنار این دو مورد، «تمرکز فعال» را هم نباید فراموش کنید. هنگام مواجهه با اطلاعات جدید، چند ثانیه به آن دقت کنید تا پیش از گرفتن اسکرین‌شات، در حافظه کوتاه‌مدت شما ثبت شود.
- برون سپاری شناختی (Cognitive offloading): یعنی بخشی از اطلاعات و کارهای ذهنی را به ابزارهایی مثل گوشی یا ماشین حساب بسپاریم.
مشکل از جایی شروع می‌شود که کاملاً به این ابزارها تکیه می‌کنیم و مغز کمتر اطلاعات را پردازش و در حافظه ذخیره می‌کند. ↩︎
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/digital-literacy/photo-taking-impairment-effect/
