روی تاریک ارزهای دیجیتال: وقتی ترید به اعتیادی ویرانگر تبدیل می‌شود

همه‌چیز با یک نمودار سبز شروع می‌شود. یک نفر در جمع دوستانه می‌گوید فلان رمزارز را خریده و در چند روز سود هنگفتی کرده است. شما هم گوشی را برمی‌دارید، چند ویدئو می‌بینید، در صرافی ثبت‌نام می‌کنید و مبلغی کوچک می‌گذارید وسط. قرار است فقط «تجربه» کنید؛ غافل از اینکه بازار ارز دیجیتال برای خیلی‌ها نه سکوی پرتاب، بلکه باتلاقی عمیق است که دارایی‌ها را در خود فرو می‌برد.

در این مطلب می‌خواهیم ببینیم چه چیزی این بازار را تا این حد اعتیادآور می‌کند و چطور می‌توان از دام وابستگی به آن رها شد.

اگر عجله دارید:

چرا بازار رمزارز اعتیادآور است؟

در بازار سهام اگر خیلی خوش‌شانس باشید، سهمی که خریده‌اید شاید ۱۰ درصد بالا برود. اما رمزارز می‌تواند در یک روز ۳۰۰ درصد رشد کند. یعنی کسی که صبح بیست میلیون تومان داشته، چند ساعت بعد صاحب شصت میلیون تومان می‌شود. وقتی مغز چنین سودی را تجربه می‌کند، «دوپامین» ترشح می‌کند؛ همان ماده‌‌ای که وقتی غذایی خوشمزه می‌خورید یا خبری فوق‌العاده می‌شنوید در بدن آزاد می‌شود.

مشکل از آن‌جا شروع می‌شود که مغز به این حجم عظیم از هیجان عادت می‌کند. پس از موفقیت اولیه، فرد برای تجربه‌ی مجدد همان احساس سرخوشی، ریسک‌های غیرمنطقی می‌کند. وقتی روند بازار برمی‌گردد و ضررها شروع می‌شوند، حاضر به پذیرش نیست و مصمم می‌شود تا به هر قیمتی پول از دست رفته را برگرداند؛ دقیقاً مثل قماربازی که بعد از باخت می‌گوید «یک دست دیگر»… و این «یک دست دیگر» تمامی ندارد.

داستانی واقعی: از نیم میلیون دلار سود تا سرقت از خانواده

یکی از مالباختگان این بازار، مردی ۳۵ ساله است که سرمایه‌ی ۲۰ هزار دلاری خود را در مدت کوتاهی به ۵۰۰ هزار دلار تبدیل کرد. اما این بُرد شیرین، آغاز ویرانی بود. او برای تجربه‌ی دوباره‌ی همان حس هیجان و آزادی، به معامله ادامه داد؛ تا جایی که نه‌تنها تمام سود و سرمایه‌ی اولیه را باخت، بلکه برای جبران ضررها، شروع به سرقت از خانواده و اختلاس از کسب‌وکار خانوادگی‌اش کرد.

خودش می‌گوید:

وقتی در بازار سود می‌کنید، اعتمادبه‌نفس کاذبی به دست می‌آورید و [موفقیت] بیشتر می‌خواهید. ترشح دوپامینی که از سود در این بازار می‌گیرید، از هر قمار دیگری قوی‌تر است. درآمدزایی هنگفت و سریع از رمزارزها، بدترین اتفاقی بود که می‌توانست برایم بیفتد!

میم‌کوین‌ها: دام‌های خوش‌رنگ و لعاب

افراد آسیب‌دیده معمولاً کار خود را با رمزارزهای شناخته‌شده و نسبتاً پایدار مانند «بیت‌کوین» و «اتریوم» آغاز می‌کنند. اما پس از مدتی، این سودهای تدریجی دیگر هیجان‌انگیز به نظر نمی‌رسند و فرد به سمت دارایی‌های پرخطرتر کشیده می‌شود.

امروزه ده‌ها هزار توکن دیجیتال در بازار وجود دارد و هر روز به تعداد آن‌ها اضافه می‌شود. بسیاری از این توکن‌ها هیچ کاربرد یا هدفی واقعی ندارند و صرفاً با نام‌های جذاب، عکس‌های خنده‌دار یا وعده‌های توخالی به بازار عرضه می‌شوند. به این دسته از توکن‌ها، میم‌کوین (MemeCoin) می‌گویند.

ارز دیجیتال «دوج‌کوین» نمونه‌ی بارز این ماجراست. این توکن که ابتدا صرفاً یک شوخی اینترنتی بود، با حمایت چهره‌های مشهور در شبکه‌های اجتماعی به رشدهای نجومی رسید، اما پس از فروکش کردن هیجانات، سرمایه‌گذارانی که دیرتر وارد شده بودند، بیش از ۸۰ درصد از ارزش پول خود را از دست دادند.

نشانه‌های اعتیاد به معامله‌ی رمزارز

وقتی کلمه‌ی اعتیاد به زبان می‌آید، ذهن ناخودآگاه به سمت تصویر مصرف مواد مخدر می‌رود؛ اما روان‌شناسان می‌گویند اعتیاد به ترید ارز دیجیتال، دقیقاً روی همان مدارهای مغزی تأثیر می‌گذارد که «قمار» اثر می‌گذارد.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های این نوع از اعتیاد این است که فرد مبتلا، معمولاً در سکوت فرو می‌رود. از آن‌جا که کلاهبرداری‌ها، طرح‌های هرمی و دستکاری قیمت در این بازار بسیار رایج‌اند، خیلی‌ها تمام دارایی خود را در پروژه‌های تقلبی از دست می‌دهند. بعضی از مالباختگان به دلیل احساس شرم و خجالت شدید از این که فریب خورده‌اند، به هیچ‌کس حرفی نمی‌زنند و حتی برای دریافت کمک به مشاور یا درمانگر مراجعه نمی‌کنند.

این اعتیاد تنها حساب‌های بانکی را خالی نمی‌کند، بلکه به تمام بخش‌های زندگی فرد نفوذ می‌کند. معامله‌گرانی که در این گرداب گرفتار می‌شوند، ساعت‌های طولانی از روز را صرف خیره شدن به نمودارها می‌کنند و خانواده، دوستان و شغل اصلی خود را نادیده می‌گیرند. اختلافات زناشویی، درگیری‌های حقوقی و فشارهای روانی شدید، تنها بخشی از نتایج این سبک زندگی است.

مشاوران روان‌شناس یک جمله معروف در این باره دارند:

فرد معتاد به مواد مخدر زمانی مصرف را متوقف می‌کند که موادش تمام شود، اما معتاد به ترید تنها زمانی دست از کار می‌کشد که پولش تا قران آخر تمام شده باشد؛ گاهی حتی بعد از آن هم ادامه می‌دهد.

درمانگران تاکید می‌کنند که اعتیاد به معامله‌ی رمزارز معمولاً نشانه‌ی یک مشکل عمیق‌تر است. شاید احساس ناکافی بودن، نیاز به اثبات خود از طریق موفقیت مالی یا حتی فرار از مشکلات عاطفی. بعضی مالباختگان می‌گویند هر وقت از نظر احساسی در وضعیت بدی قرار می‌گیرند، احتمال این‌که دست به معامله بزنند بیشتر می‌شود. در واقع معامله نقش یک مسکن موقت را بازی می‌کند.

راهکارهای عملیِ رهایی از وابستگی به ترید

اگر حس می‌کنید خرید و فروش ارز دیجیتال از کنترل‌تان خارج شده، لازم نیست همان اول تصمیم‌های بزرگ و عجیب بگیرید. بهتر است از چند قدم کوچک و عملی شروع کنید:

در آخر

مراکز درمان اعتیاد در سراسر جهان گزارش می‌دهند که تعداد مراجعانی که به دلیل وابستگی به معاملات رمزارز زندگی خود را باخته‌اند، به شدت در حال افزایش است. این بازار برخلاف بازارهای مالی سنتی، هیچ‌گونه نهاد ناظر یا قانونی برای محافظت از شما در برابر کلاهبرداران ندارد.

اگر خودتان یا کسی را می‌شناسید که بی‌اختیار ساعت‌ها وقتش صرف چک کردن قیمت رمزارزها می‌شود، شاید وقتش رسیده موضوع را جدی بگیرید. بهترین راه برای در امان ماندن از این گرداب، درک این واقعیت است که هیچ میان‌بری برای ثروتمند شدن یک‌شبه وجود ندارد.

تجربه‌ی شما در این زمینه چیست؟ آیا تا به حال حس کرده‌اید مرز بین سرمایه‌گذاری و وسوسه‌ی مداوم برایتان کمرنگ شده؟