ساعت یازده شب است. گفته بودید فقط پنج دقیقه. حالا ساعت از دوازده گذشته و ته دلتان صدایی میگوید: «چرا نمیتونم ولش کنم؟» اگر این صحنه برایتان آشناست، خبری داریم که شاید کمی سبکتان کند: مشکل از ارادهی شما نیست. جایی در عمق مغزتان، ناظری که باید حواسش به شما باشد، موقتاً چرت میزند!
سفر به درون مغزِ در حال تماشا
پژوهشگران دانشگاه ججیانگ چین میخواستند بدانند در آن دقیقههای شیرینِ غرق شدن در ویدئوهای کوتاه، دقیقاً چه اتفاقی میافتد. آنها ۵۶ جوان را داخل دستگاه fMRI خواباندند و کاری را به آنها سپردند که هر شب در تختخواب میکنیم: تماشای ویدئوهای کوتاه، با اختیار کامل برای رد کردن هر ویدئوی حوصلهسربر.
هر بار که ویدئویی به دل شرکتکنندهها مینشست، دو ناحیهی کلیدی مغزشان بهطور معنادار کمفروغ میشد. این دو ناحیه همان زوجی هستند که وقتی باید جلوی وسوسه بایستیم یا حواسمان به گذر زمان باشد، وارد میدان میشوند. به زبان ساده: درست وقتی تماشا کیف میدهد، ترمز مغز رها میشود!
نکتهی غافلگیرکننده جای دیگری بود: به محض اینکه ویدئوی ناخوشایندی پخش میشد، ناظر درونی ما (dACC) بیدار میشد و به سطح عادی برمیگشت. انگار مغز فقط در اوج لذت است که چراغ نگهبانی را خاموش میکند.
شیمی مغز هم یک پای ماجرا بود: کسانی که در حالت استراحت، گلوتامات (یک پیامرسان عصبی تحریکی) بیشتری در ناحیهی dACC داشتند، کمتر دچار این خاموشی میشدند؛ یعنی مقاومت هر کدام از ما در برابر این غرقشدگی، تا حدی به شیمی منحصربهفرد مغزمان گره خورده است.
پس تقصیر کیست؟
منصف باشیم: خود پژوهشگران تأکید میکنند این خاموشی «خرابی» نیست؛ واکنش طبیعی مغز به یک تجربهی آسان و لذتبخش است؛ اما یک درس روشن در دل این یافته هست: وسط تماشا، بدترین زمان برای جنگیدن با خود است؛ چون دقیقاً همانجا ترمزمان ضعیفترین حالت را دارد.
پس تصمیمها را به قبل از باز کردن اپلیکیشن ببرید:
- زمان مشخصی برای تماشا بگذارید
- یادآور زمان استفاده را فعال کنید
- شبها گوشی را دورتر از تختخواب بگذارید
نتیجهی این پژوهش دیماه گذشته در نشریهی معتبر نوروایمیج (NeuroImage) منتشر شده و تصویری تماشایی از پشت صحنهی «اسکرول بیپایان» به دست داد.
