«وقتی سوار آسانسور شدم، ناگهان احساس اضطراب شدیدی وجودم را فرا گرفت. ضربان قلبم را حس میکردم. انگار درد شدیدی در قفسهی سینهام پیچیده بود. شروع کردم به عرق کردن، دستهایم میلرزید و تنگی نفس داشتم. یک لحظه فکر کردم دارم میمیرم؛ نمیدانستم باید چه کار کنم.»
این وضعیت چقدر برایتان آشناست؟ آیا شما هم دچار این حالتها شدهاید؟ میدانید چطور باید به فردی که دچار این حالت شده کمک کرد؟ توضیحاتی که بالاتر خواندید برخی از علائم حملهی پانیک هستند و «استرس» و «فشارهای روانی» از دلایل اصلی بروز آن به شمار میروند.
با انجام چند راهکار ساده میتوان فردی که دچار حملهی پانیک شده را سریعتر از این وضعیت نجات داد. اگر میخواهید بدانید حملهی پانیک چیست، چه علائمی دارد، چه عواملی باعث تشدید آن میشوند و چطور میتوان به فردی که دچارش شده کمک کرد، این مقاله را تا انتها بخوانید.
حمله پانیک چیست؟
«اختلال هراس» یا «حملهی پانیک» (Panic Attack) اغلب به صورت ناگهانی و غیرمنتظره رخ میدهد. فرد دچار ترس و اضطراب شدیدی میشود که از کنترلش خارج است و «علائم جسمی» مانند درد قفسهی سینه و «علائم روانی» مانند احساس خفگی و مرگ دارد.
این وضعیت ممکن است هم در حالت بیداری و هم در حالت خواب بروز پیدا کند. معمولاً هم بین ۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و بعد از آن، فرد به حالت عادی برمیگردد. اما ترسی که در آن لحظه به سراغش میآید، به گونهای است که احساس میکند در یکقدمی مرگ ایستاده و قلبش دارد از کار میافتد.
چه عواملی باعث تشدید حملهی پانیک میشوند؟
حملهی پانیک اغلب با شرایط استرسزا تشدید میشود. مثلا حوادث غیرمنتظره مانند تصادف یا از دست دادن ناگهانی یک عزیز ممکن است از عوامل بروز آن باشند. همچنین مصرف زیاد الکل و قهوه میتواند دفعات حمله را افزایش دهد.
البته عوامل ژنتیکی مانند سابقهی اختلالات اضطراب در خانواده نیز میتواند احتمال بروز حملات پانیک را بالا ببرد. همچنین بیماری تیروئید، بیماریهای قلبی و مشکلات تنفسی هم منجر به افزایش شدت و دفعات حمله میشوند.
علائم حمله پانیک
وقتی فرد دچار حمله پانیک میشود، سیستم عصبی او فعال میشود. بدن برای واکنش به این حالت، آدرنالین زیادی ترشح میکند. به همین دلیل فشار خون در رگها بیشتر و ضربان قلب تندتر میشود. این تغییرات در کسری از ثانیه رخ میدهد و باعث بروز حمله میشود.
اگر علائم زیر را در فردی مشاهده کردید، باید مطمئن باشید که دچار حملهی پانیک شده و نیاز به کمک دارد:
- تپش قلب
- تنگی نفس
- احساس جدا شدن روح از بدن
- لرزش در عضلات بدن بهویژه دستها و پاها
- تعریق شدید
- حالت تهوع یا معدهدرد
- سرگیجه
- احساس خفگی
- بیحسی یا سوزن سوزن شدن اندامهای بدن
- درد شدید در ناحیهی قفسهی سینه
- عدم تمرکز
- حمله پانیک در خواب
از نظر افرادی که حملات پانیک را تجربه میکنند، بدترین نوع آن «حمله در خواب» است که به آن «حملهی پانیک شبانه» (Nocturnal Panic Attack) نیز میگوین. فرد ناگهان از خواب میپرد و درد شدیدی در قفسهی سینه احساس میکند. از طرف دیگر حالت تهوع دارد، حس میکند نمیتواند نفس بکشد، عرق میریزد و بدنش میلرزد.
دیدن این صحنه برای اطرافیان هم بسیار نگرانکننده است و بدتر از همه اینکه فرد نمیداند این اتفاق در دنیای واقعی رخ میدهد یا در حال خواب دیدن است؛ و همین موضوع استرس هرچه بیشتر به او وارد میکند.
اگر چنین علائمی را تجربه کردهاید، بهترین راه کنترل شرایط این است که مدام به خودتان بگویید «این وضعیت موقتی است» و «قرار نیست اتفاق بدی برایم بیفتد». حملات پانیک بین ۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشند و لازم است از نظر روانی به خودتان کمک کنید تا زودتر به حالت عادی برگردید. اگر مدت و شدت حملات بیشتر شد، با اورژانس تماس بگیرید تا به کمک داروهای آرامبخش وضعیت کنترل شود.
چطور به کسی که دچار حمله پانیک شده کمک کنیم؟
قبل از هر چیز باید تشخیص دهید که شخص دچار حملهی پانیک شده یا خیر. در نظر داشته باشید که حملهی پانیک بدون هشدار و به طور کاملاً ناگهانی رخ میدهد، بنابراین میتوان علائم را درست در همان لحظهای که فرد دچار حمله شده، تشخیص داد.
در صورتی که علائم حمله را در فرد مشاهده کردید، برای کمک به او اقدامات زیر را انجام دهید:
- آرامش خود را حفظ کنید تا شخص با دیدن شما دچار استرس مضاعف نشود.
- موقعیت فیزیکی فرد را تغییر دهید. اگر ایستاده است، از او بخواهید که بنشیند. اگر دراز کشیده و بیتابی میکند، بهتر است بنشیند یا بلند شود.
- از او بخواهید که نفس عمیق بکشد و تنفس را چند بار تکرار کند.
- بپرسید که دقیقاً چه علائمی دارد.
- با او صحبت کنید. سعی کنید به او اطمینان را بدهید که چیزی نیست، به زودی همهی علائمش برطرف میشود و به حالت عادی برمیگردد.
- او را نوازش کنید و عضلات دست و قفسهی سینهاش را به آرامی ماساژ دهید.
- نوشیدن آب، خوردن میوه یا خوراکی شیرین میتواند به آرامش ذهن کمک کند. اما قهوه یا شکلات انتخاب خوبی نیست، چون باعث افزایش ضربان قلب میشود.
- بعد از تمام شدن حمله، بلافاصله فرد را از جایش بلند نکنید، چون در آن لحظه آدرنالین کاهش پیدا کرده و سطح هوشیاری و انرژی او تحلیل رفته است.
- به او توصیه کنید که بخوابد. جسم و روان فرد بعد از حمله خسته میشود و اگر به خوابی کوتاه برود، حال بهتری خواهد داشت.
- اگر علائم بعد از گذشت ۲۰ الی ۲۵ دقیقه بهتر نشد، طبق دستور پزشک میتوانید از داروهای آرامبخش استفاده کنید.
در صورت تکرار حملات پانیک، لازم است از روانشناس کمک بگیرید تا با روشهای درمانی مؤثر، به شخص در نحوهی مواجهه با این وضعیت کمک کند. ضمناً اگر لازم شود، روانشناس میتواند فرد را به پزشک یا روانپزشک ارجاع دهد تا دارودرمانی را آغاز کند.
آیا حملهی پانیک خطرناک است؟
زمانی که شخص دچار حملهی پانیک میشود، معمولاً در همان لحظه خطری تهدیدش نمیکند. اما اگر حملات تداوم داشته باشد، به مرور زمان عوارض متعددی ایجاد میکنند که خطرناک به حساب میآیند. برخی از عوارض ناشی از حملات پانیک را در ادامه مرور میکنیم.
- اضطراب مزمن: بعد از حمله، ممکن است شخص دچار اضطراب مزمن شود، یعنی ترس از حملات بعدی داشته باشد و این ترس به مرور زمان باعث تشدید اضطراب و افسردگی میشود.
- بیماریهای قلبی: هنگام حمله، فشار خون افزایش مییابد و به همین خاطر ضربان قلب هم بالا میرود. تکرار این وضعیت ممکن است باعث بروز بیماریهای قلبی شود.
- مشکلات گوارشی: از دیگر عوارض درازمدت حملهی پانیک میشود به اختلالات گوارشی اشاره کرد. استرس اثر منفی زیادی بر معده و روده میگذارد. به همین دلیل ممکن است شخص دچار ناراحتیهای گوارشی شود که با علائمی مانند تهوع، دلدرد و دلپیچه همراه خواهند بود.
- گوشهگیری: فردی که دچار حملات پانیک مکرر میشود، به مرور از بودن در جمع و شرکت در فعالیتهای اجتماعی خودداری میکند، چون نگران است که این موقعیتها به او استرس وارد کنند و دچار حمله شود. کاهش تمرکز هم از عوارض دیگر است.
- اختلالات روانی: اگر حملهی پانیک درمان نشود، ممکن است به شکل اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) درآید.
جمعبندی
حملهی پانیک ترس و اضطراب شدیدی در فرد ایجاد میکند، اما به خودی خود خطر جانی ندارد و بعد از مدتی رفع میشود. البته در صورتی که ادامه پیدا کند، میتواند به بروز دیگر بیماریها منتهی شود.
سبک زندگی نقش موثری در پیشگیری از بروز این حملات ایفا میکند. با داشتن رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم میتوان دفعات حمله را کاهش داد، اما متاسفانه درمانی قطعی برای این عارضه وجود ندارد.
در مجموع مهمترین مساله، آگاهی فرد و اطرافیانش نسبت به ماهیت حملهی پانیک است تا در صورت بروز بتوانند کنترلش کنند. مشورت با روانشناس و روانپزشک نیز ضروری است تا دفعات حمله در گذر زمان کاهش پیدا کنند.
