راهنمای حفاظت از خود و خانواده پس از انفجار مخازن سوخت

انفجار گسترده مخازن سوخت و بنزین در کلان‌شهری مانند تهران، بحرانی چندوجهی ایجاد می‌کند که فراتر از تخریب فیزیکی مخازن است. وقتی تاسیسات نفتی و مخازن سوخت دچار حریق‌های گسترده می‌شوند و بعد باران هم می‌بارد، اولویت باید «پناه گرفتن» و «ایزوله کردن محیط» باشد.

رعایت نکاتی که در ادامه می‌گوییم برای حفظ جان و سلامت خانواده ضروری است.

۱. خطر آلودگی شدید هوا و باران اسیدی

ترکیب دود ناشی از سوختن هیدروکربن‌ها با رطوبت هوا و ابرها، واکنشی بسیار خطرناک ایجاد می‌کند. در صورت وقوع بارندگی پس از این انفجارها، باران اسیدی و سمی خواهد بود. توجه داشته باشید که برخلاف باور عمومی، «باران اسیدی» منجر به سوختگی پوست نمی‌شود، اما می‌تواند ذرات آلوده را از طریق منافذ پوستی وارد بدن کند و بسیار خطرناک است.

• آسیب‌های فیزیکی: این باران می‌تواند انواع دود، دوده، ذرات ریز و گازهای محرک را وارد بدن کند و باعث آسیب جدی به چشم‌ها و ریه‌ها شود.
• اقدام در صورت تماس: اگر قطرات این باران با پوست شما تماس پیدا کرد، به هیچ وجه محل را نمالید. مالش باعث نفوذ بیشتر اسید و مواد سمی در بافت پوست می‌شود. بلافاصله نقطه آلوده را با جریان مداوم آب سرد بشویید.
• مدیریت لباس‌های آلوده: اگر لباس شما به دود غلیظ، دوده، مایع ناشناس یا رسوبات آلوده آغشته شده است، آن را با احتیاط از تن خارج کنید، در کیسه‌ی دربسته بگذارید و دور از افراد دیگر نگه دارید. سپس تمام پوست و موها را با آب و صابون بشویید تا آلودگی به نقاط دیگر بدن و محیط منتقل نشود.
• عدم خروج از منزل پس از باران: تا وقتی دود، بوی تند مواد شیمیایی یا هشدارهای رسمی ادامه دارد، از خروج غیرضروری از فضای ایزوله خودداری کنید.
• مراقبت از مواد غذایی باز: اگر در تراس یا حیاط خانه مواد غذایی (مثل ترشیجات، برنج یا نان) دارید، حتی اگر دربسته هستند، پیش از انتقال به داخل خانه ابتدا ظرف آن‌ها را با دستکش و دستمال مرطوب کاملاً پاک کنید (ذرات اسیدی میکروسکوپی روی جداره ظرف می‌توانند هنگام باز شدن بسته‌بندی، محتویات را آلوده کنند).
• اهمیت شست‌وشوی مجاری تنفسی: پس از اتمام دوره بارش، حتی اگر در منزل بوده‌اید، بینی و گلوی خود را با محلول رقیق نمکی (سرم شست‌وشو) غرغره کنید. این کار باعث دفع ذرات دوده که به مخاط چسبیده‌اند می‌شود. اگر سوزش چشم، خس‌خس، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تحریک مداوم گلو ادامه پیدا کرد، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
• تعویض فیلتر تصفیه آب: اگر از سیستم تصفیه آب خانگی استفاده می‌کنید، پس از اتمام بحران باران‌های سمی، فیلترهای مرحله اول را تعویض کنید (نفوذ احتمالی آلاینده‌ها به شبکه آب شهری می‌تواند کارایی فیلترهای قدیمی را از بین ببرد).
• عدم استفاده از برف‌پاک‌کن خشک: اگر روی شیشه خودرو شما رسوبات سیاه باران نشسته، هرگز برف‌پاک‌کن را به تنهایی روشن نکنید (ترکیب اسید خشک شده و دوده مثل سمباده عمل می‌کند و علاوه بر آسیب به ریه شما هنگام برخاستن غبار، شیشه خودرو را نیز برای همیشه کدر می‌کند؛ ابتدا بدنه و شیشه‌ها با سطل آب فراوان بشویید.

۲. ایزوله کردن محیط امن

• در خانه بمانید: مگر در صورتی که دستور تخلیه رسمی صادر شده باشد، امن‌ترین مکان، داخل یک ساختمان دربسته است.
• مسدود کردن منافذ: تمام درها، پنجره‌ها و دریچه‌های کولر را ببندید. در صورت امکان از درزگیر، نوار چسب پهن یا حتی حوله‌های خیس برای پوشاندن درز زیر درها و پنجره‌ها استفاده کنید تا از ورود دود تا حد امکان جلوگیری شود.
• خاموش کردن سیستم‌های تهویه: هر وسیله‌ای که هوای بیرون را به داخل می‌کشد (مثل کولر آبی، هواکش و برخی سیستم‌های تهویه) باید خاموش بماند. اگر اگر دستگاه تهویه هوا دارید، فقط در حالت گردش داخلی و ترجیحاً با فیلتر مناسب به‌کار ببرید.

نکته: در این شرایط، افراد آسیب‌پذیر مانند کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران قلبی و تنفسی در معرض بالاترین خطر قرار دارند. در محیط ایزوله خانه، فضایی آرام برای آن‌ها فراهم کنید و داروها و اسپری‌های تنفسی آن‌ها را در دسترس قرار دهید.

۳. استفاده از تجهیزات حفاظتی

ایده‌آل این است که در محیط ایزوله باقی بمانید و به‌هیچ‌وجه خارج نشوید. اما اگر نیاز به خروج اضطراری دارید، این نکات را جدی بگیرید:

• استفاده از ماسک مناسب: ماسک‌های جراحی یا پارچه‌ای معمولی در برابر گازهای سمی و ذرات بسیار ریز دود نفتی کارایی کمی دارند. در صورت امکان حتماً از ماسک‌های فیلتردار (مانند N95 یا FFP2) استفاده کنید. توجه داشته باشید که این ماسک‌ها هم عمدتاً برای فیلتر کردن ذرات استفاده می‌شوند و گازها و بخارات را فیلتر نمی‌کنند.
• پوشش کامل بدن: از لباس‌های آستین بلند، شلوار بلند، کلاه و عینک‌های محافظ (مثل عینک شنا یا ایمنی) برای جلوگیری از تماس آلاینده‌ها و باران اسیدی با چشم و پوست استفاده کنید.

۴. محافظت از آب و غذا

• آب آشامیدنی: در ساعات اولیه بحران، بهتر است از آب‌های بسته‌بندی شده استفاده کنید یا حداقل اخبار مربوط به سلامت شبکه آب‌رسانی را از منابع رسمی پیگیری کنید. آب شهری ممکن است تحت تاثیر قرار گرفته و اسیدی باشد.
• مواد غذایی: غذاها و میوه‌هایی که در فضای باز بوده‌اند را به هیچ وجه مصرف نکنید. ظروف مواد غذایی بسته‌بندی شده را قبل از باز کردن با آب بشویید تا ذرات نشسته بر آن‌ها وارد غذا نشود.