در شرایط بحرانی مانند زلزله یا جنگ، شبکه آبرسانی یکی از اولین چیزهایی است که ممکن است آسیب ببیند یا آلوده شود. مصرف آب آلوده هم میتواند منجر به بیماریهای کشندهای مثل وبا، حصبه و اسهال خونی شود و اگر با کمبود دارو همراه باشد، فاجعهبار است. این مطلب، یک راهنمای کاملاً کاربردی و حیاتی برای تصفیه و ضدعفونی آب در شرایط اضطراری است.
قانون مهم: آب باید شفاف باشد
پیش از ضدعفونی، آب باید شفاف باشد. اگر آب گلآلود یا کدر باشد، میکرو ارگانیسمها میتوانند پشت ذرات خاک پنهان شوند و در چنین شرایطی روشهای گوناگون تصفیه آب (بهخصوص کلر) بیاثر خواهند شد. البته اگر قصد ضدعفونی با کمک جوشاندن آب را دارید، شفاف بودن ضروری نیست.
- تهنشینی: آب را در یک ظرف بریزید و چند ساعت صبر کنید تا گل و لای تهنشین شود.
- فیلتر کردن: آب را از یک پارچه نخی تمیز (مثل شال نخی، تیشرت و روبالشی) و یا فیلتر قهوه عبور دهید.
حالا میتوانید آب شفاف را برای ضدعفونی استفاده کنید.
روش اول: جوشاندن (مطمئنترین روش)
اگر به آتش یا سوخت دسترسی داشته باشید، جوشاندن بهترین و مطمئنترین راه برای کشتن تمام ویروسها، باکتریها و انگلهاست.
- آب (ترجیحاً فیلتر شده) را روی حرارت بگذارید.
- صبر کنید تا آب به جوش کامل برسد (شدیداً قلقل کند و حبابهای بزرگ، سطح آب را بشکنند).
- بگذارید آب حداقل ۱ دقیقه در حالت جوش کامل باقی بماند. (اگر در ارتفاع بالاتر از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا بودید، این زمان را به ۳ دقیقه افزایش دهید).
- در نهایت اجازه دهید آب بهصورت طبیعی خنک شود.
نکته: آب جوشیده ممکن است بیمزه باشد. برای طعم بهتر، آن را چند بار بین دو ظرف تمیز جابهجا کنید تا اکسیژن بگیرد.
روش دوم: ضدعفونی آب با وایتکس (کلرزنی خانگی)
در اکثر خانهها «وایتکس» یا «آب ژاول» پیدا میشود که ارزانترین و در دسترسترین روش برای تصفیه شیمیایی آب است.
⚠️ هشدارهای مهم
- فقط و فقط از وایتکس معمولی استفاده کنید.
- محصول مورد نظر نباید معطر باشد (بوی لیمو، گل و…).
- نباید غلیظکننده داشته باشد (در واقع نباید مثل مایع ظرفشویی غلیظ باشد).
- نباید ویژگی «Safe for Colors» (محافظت از لباس رنگی) داشته باشد.
- نوشته روی محفظه را به دقت چک کنید: تنها ماده موثره باید سدیم هیپوکلریت (حدود ۵٪) باشد.
نحوه کار:
از قطرهچکان تمیز استفاده کنید. اگر ندارید، قاشق چایخوری تمیز هم کار را راه میاندازد (هر قاشق چایخوری حدود ۱۰۰ قطره یا ۵ میلیلیتر است/ ضمنا قاشق چایخوری را با مرباخوری اشتباه نگیرید!).
| وضعیت آب | مقدار وایتکس (۵٪) برای ۱ لیتر آب | مقدار وایتکس (۵٪) برای ۲۰ لیتر (دبه) |
|---|---|---|
| آب شفاف و تمیز | ۲ قطره | نصف قاشق چایخوری (۲.۵ سیسی) |
| آب کدر یا سرد | ۴ قطره | یک قاشق چایخوری سرپر (۵ سیسی) |
- وایتکس را مطابق جدول بالا اضافه کنید و آب را هم بزنید.
- در ظرف را ببندید و ۳۰ دقیقه صبر کنید.
- بعد از ۳۰ دقیقه، آب باید بوی خفیف کلر بدهد. اگر بوی کلر نمیدهد، همان مقدار قبلی را دوباره اضافه کنید و ۱۵ دقیقه دیگر منتظر بمانید. اگر باز هم بوی کلر نداد، احتمالاً وایتکس شما قدیمی و کماثر شده یا میزان مواد آلی آب زیاد است. در این صورت از وایتکس تازه استفاده کنید یا آب را بجوشانید.
روش سوم: قرصهای تصفیه آب
این قرصها مخصوص شرایط اضطراری و کوهنوردی هستند و دوز دقیقی دارند.
- دستورالعمل روی بسته را بخوانید (معمولاً هر قرص برای ۱ لیتر یا گاهی ۲۰ لیتر است).
- قرص را در آب بیندازید.
- معمولاً باید ۳۰ دقیقه صبر کنید تا قرص حل شود و اثر کند. نوشتههای روی بسته را با دقت بخوانید، بعضی قرصها به چند ساعت زمان نیاز دارند.
روش چهارم: نور خورشید (روش SODIS)
اگر سوخت و کلر ندارید، اما آفتاب شدید و سوزان است، این روش معجزه میکند.
- از بطریهای پلاستیکی شفاف (PET) استفاده کنید (مثل بطری نوشابه یا آب معدنی). بطری شیشهای برای این روش مناسب نیست (چون اکثر شیشهها اشعه UV را رد نمیکند و برای از بین بردن آلودگی دقیقاً نیاز به اشعه UV داریم).
- بطری را تا سهچهارم ظرفیتش پر کنید، در را ببندید و ۲۰ ثانیه شدید تکان دهید (هدف اکسیژنرسانی است).
- بعد بطری را کاملاً پر کنید و مجدداً درش را ببندید.
- بطری را به صورت خوابیده (افقی) زیر نور مستقیم خورشید (روی پشت بام یا آسفالت) قرار دهید.
- اگر آفتاب سوزان باشد، آب ظرف شش ساعت تصفیه میشود. اگر هوا ابری باشد، باید تا دو روز صبر کنید.
لوازم ضروری را از کجا بخریم؟
در شرایط بحران، سرعت عمل مهم است و اقلام ضروری را باید قبل از کمیاب شدن تهیه کنید:
۱. وایتکس (آب ژاول)
- از کجا بخریم: تمام سوپرمارکتها و فروشگاههای زنجیرهای.
- چه بخریم: هر یک از برندهای قدیمی و شناختهشده مناسب هستند. حتماً دنبال برچسب «بدون رایحه» باشید و مطمئن شوید تنها ماده موثره، سدیم هیپوکلریت (حدود ۵ درصد) باشد.
۲. قرص تصفیه آب (Aquatabs یا برندهای دیگر)
- برخی داروخانههای بزرگ «قرص کلر» یا «آکواتبس» دارند.
- فروشگاههای لوازم کوهنوردی و کمپینگ، فروشگاههای تجهیزات پزشکی و سایتها هم این قرصها را میفروشند (سرچ کنید: قرص تصفیه آب کوهنوردی).
۳. فیلترهای سرامیکی یا نی تصفیه
- اگر با هزینه بیشتر مشکلی ندارید، «نی تصفیه آب» هم یکی از لوازم ارزشمند کوهنوردی است که در شرایط بحران به کمکتان میآید. این نیها آبِ آلوده را مستقیم تصفیه میکنند و نیازی به جوشاندن نیست. البته این نیها برای باکتریها و انگلها عالی هستند و معمولا ویروسها را حذف نمیکنند. برخی از آنها ویروس را هم حذف میکند که روی توضیحاتش این موضوع درج شده.
جمعبندی و مرور روشهای تصفیه
با اینکه امیدواریم هیچوقت در شرایطی قرار نگیرید که دسترسی به آب شرب دشوار شود، اما احتیاط شرط عقل است. جدول پایین را برای مرور مهمترین دانستنیها ببینید و سعی کنید اقلام ضروری را برای روز مبادا تهیه کنید.
| روش تصفیه | مزایا | معایب | زمان لازم |
|---|---|---|---|
| جوشاندن | از بین رفتن تمام میکروبها، انگلها و باکتریها | نیاز به مصرف سوخت، نیاز به خنک کردن آب | تقریباً ۱۰ دقیقه |
| وایتکس (آب ژاول) | ارزانترین و در دسترسترین روش برای تصفیه شیمیایی | طعم بد، عدم تاثیر روی برخی از انگلهای خاص | تقریباً ۳۰ دقیقه |
| قرص تصفیه | دقیق، حمل آسان و ماندگاری طولانی | هزینه بیشتر، کمیاب بودن در مواقع بحران | تقریباً ۳۰ دقیقه |
| خورشید | رایگان و بدون زحمت | کُند، وابسته به شرایط آبوهوایی، نیاز به بطری خاص | بین ۶ ساعت تا ۲ روز |
توجه کنید که این روشها عمدتاً برای حذف آلودگی میکروبی هستند و معمولاً مواد شیمیایی/سوخت/سموم/فلزات سنگین را حذف نمیکنند؛ اگر احتمال آلودگی شیمیایی وجود دارد، باید دنبال منبع امنتر باشید.
نظر بدهید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.