برای بسیاری از ما، کار فقط راهی برای کسب درآمد نیست؛ بخشی از هویت ماست و به ما احساس ارزشمندی و اتصال به جهان بیرون میدهد. در سالهای اخیر، این مفهوم بیش از هر زمان دیگری با اینترنت گره خورده است. اما با محدودیتهای شدید اینترنت در ایران – محدودیتی که نه دامنهاش روشن است و نه زمان پایانش – این پیوستگی ناگهان از هم گسسته است.
بسیاری از شاغلان و کسبوکارهای وابسته به اینترنت، ترس خاص و فرسایندهای را تجربه میکنند؛ ترسی که فقط به «نداشتن کار» خلاصه نمیشود، بلکه ترس از این است که سایر افراد دارند به کار خود ادامه میدهند، اما این کسبوکارها عقب ماندهاند.
روانشناسان این ترس را نوعی «ترس از جا ماندن» یا «FOMO» میدانند که پیشتر راجع به آن حرف زدهایم. اما این بار میخواهیم به مفهومی نگاه کنیم که به آن «ترس از جا ماندن شغلی» (Career FOMO) گفته میشود.
من به عنوان کارشناس محتوا دقیقاً همین حس را تجربه کردهام. بنابراین می خواهم به طور مفصل به بررسی این نوع فومو بپردازم و راهکارهای عملی برای مواجهه با آن ارائه دهم.
- این مطلب را هم در نوشدارو بخوانید: چه مشاغلی از قطعی اینترنت آسیب دیدهاند و میبینند؟
منظور از Career FOMO (در پی قطعی اینترنت) چیست؟
در تعریف کلی، Career FOMO به «ترس از جا ماندن شغلی» یا «ترس از عقب افتادن از مسیر حرفهای» گفته میشود. اما آنچه در شرایط فعلی ایران تجربه میشود، شکل متفاوت و خاصتری از این احساس است و مستقیماً از قطع اینترنت و توقف اجباری کار ناشی میشود.
در این وضعیت فرد احساس میکند دیگران در حال حرکتاند، سر کار میروند، حقوق میگیرند و زندگیشان ادامه دارد، اما کار او ناگهان متوقف شده است.
قطعی اینترنت این احساس را تشدید میکند، چون یکی از اساسیترین نیازهای روانی انسان، یعنی «حس کنترل» را هدف میگیرد. وقتی فرد نمیداند «این وضعیت چقدر ادامه دارد؟»، «آیا شغل به روال قبل برمیگردد؟» و «آیا مسیری که ساخته شده را میتوان ادامه داد؟»، ذهن وارد حالت هشدار دائمی میشود. این حالت، بستر اصلی شکلگیری Career FOMO است و این جمله مدام در سر تکرار میشود:
«بقیه سر کار میروند، من نه!»
این مقایسههای ذهنی معمولاً منصفانه نیستند، چون تفاوتهای ساختاری و شرایط بیرونی را نادیده میگیرند. در شرایط بحران، مغز تمایل دارد خودِ فرد را مسئول اتفاقاتِ پیشآمده بداند. نتیجهاش هم احساس بیارزشی، خشم پنهان، شرم یا ناامیدی عمیق است و اگر نادیده گرفته شود، بهتدریج سلامت روان را فرسوده میکند.
نشانههای ترس از جا ماندن شغلی در قطعی اینترنت
علائم Career FOMO همیشه به طور واضح بروز نمیکند و گاهی فقط به شکل بیقراری یا خستگی ذهنی خودش را نشان میدهد. از نشانههای رایج میتوان به این موارد اشاره کرد:
- اضطراب مداوم درباره آیندهی شغلی
- نشخوار فکری و مرور مکرر «اگرها»
- حس جا ماندن یا عقب افتادن، بدون معیاری مشخص
- ناتوانی در تمرکز یا لذت بردن از زمان حال
- تمایل به تصمیمگیریهای شتابزده برای تغییر مسیر زندگی
اما هیچیک از اینها تقصیر شما نیست!
در شرایطی که بستر کار فرو میریزد، طبیعی است که انسان واکنشی روانی نشان دهد. «Career FOMO» به تنبلی، ناتوانی یا اشتباهات فردی مربوط نمی شود؛ نتیجهی قرار گرفتن طولانیمدت در وضعیت ناامن و غیرقابل پیشبینی است.
مهارتهای شما، دانشی که به دست آوردهاید و تلاشهایی که کردهاید، از بین نرفتهاند. آنچه آسیب دیده، امکان استفاده از تواناییها در شرایط فعلی است. جدا کردن «ارزش فردی» از «شرایط بیرون»، مهمترین گام برای حفظ سلامت روان در این وضعیت است.
چه واکنشهایی شرایط را بدتر میکند؟
برخی واکنشها، هرچند منطقی و قابلدرک، ترس از جا ماندن را تشدید میکنند. پذیرش اینکه «الان نمیشود مشکل را کاملاً حل کرد»، صحیح تر از تلاش برای رفع فوری نگرانیهایی است که فوراً برطرف نمیشوند.
اگر این روزها چنین افکاری داشتهاید یا چنین کارهایی کردهاید، بدانید که نتها نیستید:
- تصمیمگیریهای بزرگ شغلی در اوج اضطراب
- سرزنش خود بابت انتخابهای گذشته
- فشار به خود برای «سریع» درست کردن همهچیز
- انکار خشم، سوگ و بلاتکلیفی
راههای سالمتر و عملیترِ مواجهه با Career FOMO
مواجههی سالم با Career FOMO به معنای از بین بردن ترس نیست، بلکه به این معنیست که اجازه ندهیم ترس، تصمیمها و روان ما را تخریب کند. برای اینکه در شرایط فعلی فکرتان آرامتر شود و خودتان را با دیگران کمتر مقایسه کنید، راههای زیر را امتحان کنید.
۱. فریز آگاهانهی تصمیمات بزرگ
ذهنی که درگیر فومو شده مدام میگوید: «همین الان باید یک تصمیم اساسی بگیری.» برای مثال به تغییر کامل مسیر شغلی، مهاجرت عجولانه یا کنار گذاشتن همهچیز فکر میکند.
«فریز کردن تصمیمها» یعنی آگاهانه به خود بگویید: «تا وقتی این وضعیت روشن نشده، تصمیمهای بزرگ نمیگیرم.»
در عوض، فقط کارهای کمریسک و قابلجبران انجام دهید، مانند یادداشتبرداری، بررسی گزینههای موجود یا تقویت مهارتها بدون ضربالاجل.
۲. محدودسازی محرکهای FOMO
به این روش «کنترل محرک» (Stimulous Control) گفته میشود. فومو زمانی شکل میگیرد که ما وضعیت دیگران را ببینیم و با خودمان مقایسه کنیم. پس محرک این ترس، «دیگران» است. اگر این محرک محدود یا کنترل شود، شدت اضطراب و ترس از جا ماندن کاهش مییابد.
سعی کنید با افرادی که در زمان قطعی اینترنت سر کار میروند و این وضعیت از نظر مالی برایشان بحران زیادی ایجاد نکرده است، از کار صحبت نکنید یا اجازه ندهید شما را در جریان کار خود قرار دهند. بهتر است با کسانی بیشتر صحبت کنید که شرایطی مانند شما را تجربه میکنند.
۳. فکر کردن به بدترین سناریو (بهصورت کنترلشده)
تجسم بدترین سناریو در ذهن مانند واکسن عمل میکند. ما به کمک واکسن، خودمان را در برابر بیماریهای سخت ایمن میکنیم.
از همین روش میتوانیم برای غلبه بر فومو هم استفاده کنیم. وقتی در یک وضعیت بحرانی دچار اضطراب شدید میشوید، سناریوهایی را فرض کنید که بدترین حالت ممکن محقق میشود. سپس به این فکر کنید که اگر رخ دهند، چگونه به آنها مواجه خواهید شد. این تمرین کمک میکند تا ذهن از حالت فاجعهسازی خارج شود.
برای مثال، بهجای فرار از حوادث، باری خود بنویسید: «بدترین اتفاقی که ممکن است بیفتد چیست؟» و بعد از آن فقط یک سوال دیگر از خودتان بپرسید: «اگر این اتفاق بیفتد، چه چیزهایی را هنوز خواهم داشت؟ سلامتی؟ خانواده؟ مهارت؟ زمان؟».
۴. جدا کردن هویت حرفهای از وضعیت فعلی
اگر شخصیت خودتان را فقط با شغلتان تعریف کنید، از دست دادن شغل به منزلهی فروپاشی هویت شما خواهد بود. تمرین زیر کمک میکند تا Career FOMO به تعریف شما از خودتان تبدیل نشود.
- «ارزش من بیشتر از شغل فعلیام است، چون…»
- «مهارتهای من حتی اگر فعلاً استفاده نشوند، شامل … میشوند و همچنان کارایی دارند.»
۵. تمرکز بر لحظهی حال
در بحران، برنامهریزی بلندمدت اضطراب را بیشتر میکند. روانشناسان تکنیک «ذهنآگاهی» (Mindfulness) را توصیه میکنند که شامل تمرکز بر لحظهی حال و فکر نکردن به آینده است. بهجای «پنج سال بعد»، روی امروز تمرکز کنید.
تمرینهای ذهنآگاهی زیر را میتوانید برای هر کاهش هر نوع اضطرابی انجام دهید.
تمرین اول: دیدنِ نادیدهها
۲ دقیقه به اطرافتان نگاه کنید و فقط چیزهایی را ببینید که معمولاً توجهی به آنها ندارید، مانند لیوان، انعکاس نور، ترک دیوار. در این تمرین شما فقط مشاهدهگر هستید.
تمرین دوم: حرکت آگاهانهی معکوس
یک کار کاملاً معمولی مانند مسواک زدن، آب خوردن با باز کردن در را عمداً خیلی آهسته انجام دهید و تمام جزئیات حرکت بدن خود را حس کنید.
تمرین سوم: نفس کشیدن با شمارهی نابرابر
این کار را چند بار انجام دهید و تمرکز خود را فقط به شمارش و دفعات دم و بازدم بدهید: دم ۳ ثانیه، نگهداشتن آن ۲ ثانیه، بازدم ۵ ثانیه.
- این مطلب را هم در نوشدارو بخوانید: تکنیک تنفس ۸–۷–۴؛ راهی موثر برای کاهش استرس
تمرین چهارم: محدودسازی زمان نگرانی
هر موقع افکار منفی به سراغتان آمد، به خودتان بگویید: «خیلی نگرانم و حق دارم ذهنم درگیر این چیزها باشد. اما الان وقت فکر کردن به این مسائل نیست، کارهای مهمتری دارم. ساعت ۷ شب بهش فکر میکنم».
اگر برای فکر کردن به مسائل نگرانکننده محدودیت زمانی بگذارید، ذهن راحتتر آنها را رها میکند.
۶. تخلیهی ذهنی هدفمند
نشخوار فکری در بحران شغلی بهشدت آسیبزننده است و ذهن را پر از افکار منفی میکند. برای رهایی از این شرایط، باید ذهن را تخلیه کنید. این تمرین به شما کمک میکند تا به شکلی هدفمند از شر افکار مزاحم نجات پیدا کنید.
هر شب، قبل از خواب، به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه بنویسید و به این سوال پاسخ دهید:
«امروز چه چیزی بیشتر از همه مرا ترساند؟»
هر چه به ذهنتان میآید بنویسید؛ کوتاه یا بلند، منظم یا بههمریخته. فرقی ندارد. این تمرین قرار نیست مشکل را حل کند، بلکه قرار است ذهن را از حالت نشخوار خارج کند و به مغز علامت بدهد که فعلاً لازم نیست این فکرها را در خود نگه دارد. پس مراقب باشید که:
- تحلیل نکنید.
- نتیجهگیری نکنید.
- دنبال راهحل نباشید.
- بعد از نوشتن دغدغهها، آنها را کنار بگذارید.
۷. گفتوگو با افراد همدرد
در شرایطی که آینده نامعلوم است، گفتگو با هرکسی مناسب نیست. این تمرین به شما کمک میکند تا با محدود کردن مکالمات خود با دیگران، فشار روانی را کاهش دهید. با کسی صحبت کنید که به شما بگوید: «من هم همین حس را دارم».
اگر شنونده هستید، همین دیده شدن و به رسمیت شناختن تجربهی طرف مقابل، خودش یک حمایت روانی مهم است. لازم نیست راه حل بدهید یا دریافت کنید. از جملات کوتاه و ساده استفاده کنید، مانند:
- «این شرایط واقعاً سخت است.»
- «نمیدانم چه میشود، ولی تنها نیستی.»
- «من هم همین ترس را تجربه میکنم.»
در همین رابطه مطلب «نه گفتن به بحث و جدل» را نیز بخوانید.
۸. پیدا کردن راههای جایگزین موقت
معرفی Nextcloud: جایگزین امن ابزارهای بهرهوری شخصی و سازمانی
در شرایط قطعی اینترنت، پیدا کردن مسیرهای دیگری که بتواند به صورت آفلاین در پیش بردن برخی از کارها کمکتان کند، آرامش موقتی در شما ایجاد خواهد کرد.
برای مثال، اگر از گوگل درایو استفاده میکردید و الان دسترسی به آن امکانپذیر نیست، میتوانید از ابزاری به نام «Nextcloud» کمک بگیرید که روش نصب و استفاده از آن را در این ویدیو توضیح دادهایم.
سخن پایانی
واقعبینانه اگر نگاه کنیم، قرار نیست همهچیز همین حالا درست شود. مهمترین کار در این مقطع، نجات روان است نه نجات فوری مسیر شغلی. این توقف، هر چقدر فرساینده باشد، تعریف نهایی زندگی حرفهای شما نیست. فعلاً کافی است دوام بیاورید، خودتان را سرزنش نکنید و بدانید که تنها نیستید. همین کارهای به ظاهر ساده، در شرایط امروز قدمهایی بزرگ به حساب میآیند.
۸ پاسخ
|
با شرایط به وجود اومده کنونی ،این بهترین راه مقابله با مسائل استرس زا هستش
|
دقیقا مثل منی که تازه استخدام پشتیبانی انلاین شاپ شده بودم و کمک خرج خونه بودم ! واقعا نمیدونم چی بگم
|
ما یک آنلاین شاپ برای خرید های درون بازی های کالاف و پابجی و غیره زده بودیم و الان نه دسترسی به کیف پول تون کیپرمون داریم نه به پیج چینیمون ردنوت و وی چت و نه جیمیل و رسید های سفارش ها و بالای ۹۲۸ دلار هم بدهی افتاد روی دستم و کلی سفارش عقب مونده داریم و کلی ضرر کردیم تا الان. بازی نه فقط راه درآمدمون بود بلکه راه فرار از واقعیت و نداشته هامون هم بود. یه خواب راحت ما نداریم کاش زودتر اینترنت رو وصل کنند بخدا این روش های شما فقط برای یک هفته دوام داشت.
|
من شخصاً این چند ماه اخیر مجبور بودم شغلم رو بخاطر تحصیل کنار بگذارم و شاغل نبودم؛ با اینحال، به عنوان یک انسانی که شاغل نیست، با دیدن آدمهایی که در این شرایط سرکار میروند عذاب وجدان دارم. این احساس به آدم القا میشه که یک بارِ اضافی بر دوش گروه جمعی (خانواده، دوستان، جامعه، غیره) هستیم.
متشکرم که انقدر نکتهبین و عزیز هستید. این مطلب واقعاً در چنین شرایطی به درد میخوره. امیدوارم همه بتونیم به این باور برسیم که زندگی همیشه در قبال ما صادق و مهربان نیست، و فقط باید تاب بیاوریم.
|
قطع اینترنت مساوی با شکست در سایه شکست
|
این چیزایی که گفتید قسطای مارو میده؟!.! جیبمون پر بود نمیتونستیم زندگی کنیم الان که دیگه جای خود داره
|
دقیقا این چیزایی که گفته برا ادمهایی تاثیر داره که اجاره خونه و اجاره کارگاه و خرج خوردو خوراک ندارن،صاحبخونه نمی فهمه قطعی اینترنت برای منی که همه فروش کارگاهم انلاینه یعنی چی.شکم گرسنه براش غذا مهمه نه یز دیگه
|
یه قدری بهم کمک کرد خدا میدونه فقط ممنونم ممنون.من بعد از کرونا موزیک کار نکردم الان ۴ ماهشروع کردم کلی مشکل سر راهم قرار گرفت و این مقاله عالی بود سپاس