مبانی امنیت سواد دیجیتال
امنیت شبکه خانگی؛ افسانه و واقعیت

آیا لو رفتن آدرس آی‌پی واقعاً خطرناک است؟

نویسندهیونس مرادی
بازبینیشایان ضیایی
لو رفتن آدرس آی‌پی
زمان مطالعه ۷ دقیقه
صحت سنجی شده

این محتوا پیش از انتشار، از نظر علمی و صحت اطلاعات بررسی شده است.

اصول و سیاست تحریریه(در زبانه جدید باز می‌شود)
نویسندهیونس مرادی
بازبینیشایان ضیایی

هالیوود تصویر عجیبی از هکرها در ذهن ما ساخته‌ است؛ جوانی با هودی مشکی که چند دکمه را به‌سرعت فشار می‌دهد، یک رشته عدد سبز رنگ روی صفحه ظاهر می‌شود و ناگهان نه‌تنها به حساب بانکی و عکس‌های خصوصی قربانی دسترسی پیدا می‌کند، بلکه می‌تواند از راه دور شعله گاز خانه‌اش را هم زیاد کند!

همین تصویر اغراق‌آمیز باعث شده وقتی در یک بازی آنلاین یا شبکه‌های اجتماعی، کاربری عصبانی آدرس آی‌پی (IP Address) ما را به رخ‌مان می‌کشد، دلمان هُری بریزد پایین. غافل از اینکه لو رفتن آدرس آی‌پی، اطلاعات خصوصی یا رمزهای عبور را لو نمی‌دهد. ماجرای واقعی آی‌پی ساده‌تر و البته متفاوت‌تر از این حرف‌هاست.

آدرس آی‌پی چیست و چه چیزهایی را لو می‌دهد؟

آدرس آی‌پی در دنیای اینترنت، حکم کد پستی یا آدرس کلی ساختمان را دارد. یک برچسب عددی است که کمک می‌کند بسته‌های اطلاعاتی بین گوشی و کامپیوتر شما و سرورهای سایت‌ها و بازی‌ها راه‌شان را گم نکنند و سر از جای دیگری درنیاورند. به‌خودی‌خود، این رشته عددی هیچ اطلاعات محرمانه‌ای از شما لو نمی‌دهد. با این حال، دانستن آن به فرد مهاجم نشان می‌دهد که اگر بخواهد شیطنتی بکند، باید کجا را نشانه بگیرد.

فرض کنیم یک نفر به هر طریقی آدرس آی‌پی شما را به دست آورد. اولین کاری که می‌کند این است که می‌رود سراغ سایت‌ها و پایگاه‌های داده عمومی و آن عدد را جست‌وجو می‌کند. نتیجه‌ای که دستگیرش می‌شود، نهایتاً دو خط اطلاعات کلی است: یکی نام شرکتی که از آن اینترنت می‌گیرید (مثلاً نام هر اپراتوری در ایران) و دومی موقعیت جغرافیایی تقریبی شما در حد نام شهر یا استان.

نه خبری از نام خیابان است، نه کوچه و نه پلاک خانه. در واقع، موقعیت‌یابی از روی آی‌پی آن‌قدر نادقیق و کلی است که گاهی به کمدی‌های عجیب و غریبی ختم می‌شود.

در سال ۲۰۱۶ خانواده‌ای در ایالت کانزاس از شرکتی به اسم «مکس‌مایند» (MaxMind) شکایت کردند. پایگاه داده این شرکت، حدود ۶۵۰ میلیون آدرس آی‌پی بی‌ربط را به مزرعه آن‌ها نسبت داده بود و همین خطا باعث شده بود بارها مأموران پلیس یا آدم‌های طلبکار و شاکی که دنبال کلاهبرداران اینترنتی می‌گشتند، آدرس آی‌پی مجرم را بزنند توی سایت و یقه صاحب این مزرعه را بگیرند.

وقتی پنجاه نفر هم‌زمان جلوی نانوایی صف می‌کشند

اگر آی‌پی نه آدرس خانه را لو می‌دهد و نه رمز عبور، پس چه خطری دارد؟ ملموس‌ترین دردسری که لو رفتن آی‌پی برای یک کاربر عادی یا یک گیمر درست می‌کند، چیزی است که در اصطلاح فنی به آن حمله «منع سرویس توزیع‌شده» یا «دی‌داس» (DDoS) می‌گویند.

در حمله‌ی دی‌داس، هکر با داشتن آدرس آی‌پی، حجم عظیمی از ترافیک ساختگی را از چندین منبع به سمت مودم شما سرازیر می‌کند. مثل اینکه کسی برای اذیت کردن نانوای محل، پنجاه نفر را اجیر کند تا هم‌زمان جلوی پیشخوان بایستند. در این شلوغی چیزی دزدیده نمی‌شود، اما خرید و فروش نان مختل می‌شود.

وقتی پهنای باند اینترنت زیر بار این ترافیک سنگین اشباع شود، فایروال مودم هم کمکی از دستش برنمی‌آید و بازی آنلاین، تماس تصویری و کل اینترنت خانه مختل می‌شود.

آدرس آی‌پی چه زمانی به نفوذ واقعی ختم می‌شود؟

تا اینجا فهمیدیم که آدرس آی‌پی به تنهایی یک در بسته است.

حالا برای این که مهاجم وارد سیستم شود، به یک راه نفوذ یا روزنه‌ای در شبکه خانگی شما نیاز دارد؛ مثلاً یک دوربین مداربسته متصل به اینترنت که بدون تنظیمات امنیتی رها شده، نرم‌افزار دسترسی از راه دوری که حفره امنیتی دارد یا یک سرور خانگی که با رمز عبور ضعیف محافظت می‌شود.

اینجا آشنایی با تفاوت دو نسل آدرس‌دهی اینترنت، یعنی نسخه چهارم (IPv4) و نسخه ششم (IPv6) اهمیت پیدا می‌کند. در بیشتر خانه‌های ما هنوز از همان نسخه چهارم استفاده می‌شود و تمام دستگاه‌های خانه، از گوشی و لپ‌تاپ گرفته تا تلویزیون هوشمند، پشت یک آدرس عمومی مشترک پنهان می‌شوند که مودم مدیریتش می‌کند. اما در نسخه ششم، هر دستگاه می‌تواند آدرس عمومی و مستقل خودش را در اینترنت داشته باشد.

البته برخی از آدرس‌های IPv6 فقط در شبکه‌های محلی یا خصوصی کاربرد دارند. آدرس‌های موقت IPv6 هم می‌توانند در طول زمان تغییر کنند و ردیابی دستگاه‌های مجزا را دشوارتر سازند.

آیا در صورت لو رفتن آی‌پی، پروتکل IPv6 پرخطرتر از IPv4 است؟

شاید داشتن آدرس مستقل برای هر دستگاه ترسناک به نظر برسد؛ انگار برای هر اتاق خانه یک در به کوچه باز کرده باشیم. اما تا وقتی فایروال مودم درست کار کند، تمام درخواست‌های ناخواسته بیرونی را مسدود می‌کند و فقط به ترافیکی اجازه ورود می‌دهد که خودِ دستگاه‌های خانه آغازگرش بوده‌اند.

خطر واقعی زمانی بیخ گوش شماست که خودتان به‌خاطر کارهای خاصی مثل دسترسی به فایل‌های خانه از راه دور، تنظیمات مودم را دستکاری و قابلیتی به نام «هدایت درگاه» یا «پورت فورواردینگ» (Port Forwarding) را فعال کرده باشید، یا این که در IPv6 دست فایروال را بیش از حد باز گذاشته باشید.

برای نمونه، یکی از کاربران روتر «اوپن‌دبلیوآرتی» (OpenWrt) در شبکه اجتماعی ردیت، پروتکل IPv6 را فعال و سرور خانگی‌اش را از راه دور آزمایش کرد. او متوجه شد که درگاه‌های دسترسی از راه دور و اشتراک‌گذاری فایلِ سرورش از بیرون شبکه قابل دسترسی هستند. دلیلش این بود که فایروال او روی حالت مجاز بودن هدایت ترافیک (Allow Forwarding) تنظیم شده بود. با تغییر این گزینه به «رد کردن» (Reject)، این راه نفوذ بسته شد.

گاهی اوقات هم مشکل نه از مودم، که از حفره‌های نرم‌افزاری است. در همین مهر ۱۴۰۵ مایکروسافت آسیب‌پذیری خطرناکی در پروتکل ارتباطی «کوئیک» (QUIC) کشف کرد. این حفره به مهاجم اجازه می‌داد بدون اینکه متوجه شوید، کدهای مخرب را در برنامه‌های آسیب‌پذیر «دات‌نت» (.NET) اجرا کند.

جالب اینجاست مایکروسافت توصیه کرد به جای خاموش کردن IPv6، سیستم‌عامل را به‌روزرسانی کنید؛ چون خاموش کردن این پروتکل‌ها اغلب باعث اختلال در عملکرد بخش‌های مختلف سیستم‌عامل می‌شود.

چهار اقدام ساده برای ارتقای امنیت

اگر کاربر عادی هستید و در اتاق‌تان سرور حیاتی میزبانی نمی‌کنید، لو رفتن آدرس آی‌پی جای نگرانی ندارد. برای اطمینان از امنیت شبکه خانگی، این چهار نکته را در نظر بگیرید:

  • در پنل تنظیمات مودم (که معمولاً با آی‌پی ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ در دسترس است) مطمئن شوید فایروال برای هر دو پروتکل IPv4 و IPv6 فعال باشد. فایروال مثل یک نگهبان هوشمند، ترافیک‌های ناخواسته ورودی را پشت در نگه می‌دارد.
  • اگر زمانی برای دوربین مداربسته یا بازی، قابلیت Port Forwarding یا UPnP را فعال کرده‌اید و دیگر به آن نیاز ندارید، حتماً غیرفعالش کنید. این‌ها همان «درهای باز» هستند که هکرها برای ورود دنبال‌شان می‌گردند.
  • تغییر آی‌پی تنها مسیر ترافیک را تغییر می‌دهد و شما را در برابر بدافزارها یا باگ‌های نرم‌افزاری ایمن نمی‌کند. علاوه بر این، بسیاری از فیلترشکن‌های رایگان خودشان منبع نشت اطلاعات (مانند نشت دی‌ان‌اس) هستند. در کنار استفاده از ابزارهای امن، سیستم‌عامل گوشی و کامپیوتر را به‌روز نگه دارید تا حفره‌های نفوذ بسته بمانند.
  • اگر احساس کردید هدف حمله دی‌داس قرار گرفته‌اید و اینترنت قطع شده، مودم را برای ۱۵ دقیقه خاموش و دوباره روشن کنید. از آنجا که بیشتر ارائه‌دهندگان اینترنت در ایران از آی‌پی‌های داینامیک استفاده می‌کنند، اغلب با یک ری‌استارت ساده، آدرس آی‌پی شما عوض و حمله متوقف می‌شود. اگر آی‌پی ثابت دارید، با پشتیبانی شرکت اینترنت تماس بگیرید و درخواست تغییر آی‌پی بدهید.

در آخر

آدرس آی‌پی یک نشانی عمومی برای زندگی در دنیای اینترنت است؛ پنهان کردن همیشگی آن نه امکان‌پذیر است و نه ضروری. امنیت واقعی در فضای دیجیتال از مخفی کردن این چند رقم به دست نمی‌آید، بلکه نتیجه‌ی روشن بودن فایروال مودم، بستن درگاه‌های بلااستفاده و به‌روز نگه داشتن سیستم‌عامل گوشی و کامپیوترتان است.

تازه‌ترین مطالب

حکایت‌های کوتاه، حقیقت‌های بزرگ

در این بخش، به بررسی دقیق و جامع نشانه‌ها و رفتارهایی می‌پردازیم که ممکن است به کلاهبرداری آنلاین مرتبط باشند. شناخت این موارد می‌تواند به شما کمک کند.

ویدیو های بیشتر

منابع

  1. Engadget
    https://www.engadget.com/2306218/can-hackers-do-anything-with-ip-address/