به هر دلیلی کارتان به دادگاه کشیده است و علیه طرف مقابل اسکرینشات در دست دارید، آیا دادگاه آن را به عنوان مدرک میپذیرد؟
بله، البته برای اینکه قاضی به استناد اسکرینشات رأی صادر کند باید «جعلی نبودن» و «ارزش» آن را به کمک کارشناسان فنی بررسی نماید. اگر در اسکرینشات نام فرستنده، پروفایل، تاریخ و ساعت مشخص باشد و کارشناس بتواند به پیام اصلی دسترسی پیدا کند، مدرک ارزشمندتری در دست خواهید داشت و احتمال برنده شدن در پرونده افزایش پیدا میکند.
آیا اسکرینشات در دادگاه مدرک است؟
بله. یادتان باشد که هیچ قاضیای نمیتواند مدرک شما را به دلیل الکترونیکی بودن رد کند. (ماده ۱۲ قانون تجارت الکترونیک) پس شما برای شروع دادخواست یا شکوائیه میتوانید اسکرینشات (از پیامک یا چت) را به دادگاه ارائه کنید؛ اما دادگاه با نظر کارشناس فنی (در موضوعات حقوقی) یا پلیس فتا (در موضوعات کیفری) باید اصالت این مدرک را بررسی کند تا بتواند بر اساس آن رأی صادر نماید.
نکته
پذیرش اسکرینشات در دادگاه، به معنای صدور قطعی رأی بر اساس آن مدرک نیست، بلکه اول باید «ارزش» آن تعیین شود.
چطور اسکرینشات را نگه داریم و به دادگاه ارائه کنیم؟
پس ارزش اسکرینشات به قدری است که به دادگاه ارائه شود تا مورد بررسی بیشتری قراری گیرد. فرض کنید فردی با پیامک و چت به شما توهین میکند، تهمت میزند یا تهدید میکند، در اینصورت باید بلد باشید که چگونه از مدارکی که علیه او دارید استفاده کنید. البته گاهی هم موضوع کاملاً حقوقی است، مثلاً شخصی در قالب پیام به بدهی خود اعتراف میکند.
مرحله اول: جمعآوری و ارائه مدارک
- از تمام گفتوگو اسکرینشات بگیرید؛ بهگونهای که نام یا شناسه حساب، تاریخ و ساعت و چند پیام قبل و بعد نیز دیده شود. اگر امکان دارد، یک فیلم پیوسته هم از بازکردن حساب و نمایش کامل گفتوگو تهیه کنید.
- فقط به خاموشکردن اینترنت تکیه نکنید؛ این کار مانع قطعی حذف پیام نیست. فایلهای اصلی را بدون برش، ویرایش یا نوشتن روی تصویر نگه دارید و یک نسخه پشتیبان نیز در محل امن دیگری ذخیره کنید. حساب کاربری و دستگاهی را که پیام روی آن قرار دارد هم حفظ کنید.
- اگر احتمال میدهید پیامها حذف شوند یا بعداً دسترسی به آنها دشوار شود، میتوانید پیش از طرح دعوا یا در جریان رسیدگی، درخواست «تأمین دلیل» بدهید. تأمین دلیل یعنی وضعیت فعلی مدارک بهصورت رسمی ثبت شود؛ نه اینکه درستی ادعای شما همانجا اثبات شود.
- نسخه الکترونیکی یا چاپی اسکرینشات را میتوان به پرونده اضافه کرد، اما اصل فایل، حساب و دستگاه را نیز نگه دارید. اگر طرف مقابل اصالت تصویر را انکار کند یا بررسی فنی لازم باشد، مرجع قضایی ممکن است مدرک یا دستگاه را به کارشناس ارجاع دهد.
نکته
در هیچصورتی فایل اصلی اسکرینشات را از گوشی حذف نکنید و تا حد امکان مدارک دیگری هم جمعآوری کنید. (مثلاً اگر شاهدی دارید به دادگاه ارائه کنید.)
مرحله دوم: ارجاع مدرک به کارشناس فنی یا پلیس فتا
بعد از ارائه اسکرینشات به دادگاه، قاضی موضوع را به کارشناس فنی یا پلیس فتا ارجاع میدهد تا اصالت آن بررسی شود. کارشناس با بررسی گوشی موبایل، نسخه چاپی یا الکترونیکی اسکرینشات، حساب اصلی، احتمال ویرایش، نام فرستنده، تصویر پروفایل، تاریخ و ساعت پیام، دو موضوع را مشخص میکند:
- آیا اسکرینشات، پیام یا چت جعلی است؟
- آیا اسکرینشات، پیام یا چت از سوی فرد مورد نظر (خوانده یا مشتکی عنه) ارسال شده است؟
مرحله سوم: اطلاع از نظر کارشناس فنی یا پلیس فتا و صدور رأی
رسیدگی به پرونده تا زمان اعلام نظر کارشناس متوقف میشود بعد از آن با دو حالت مواجه هستیم.
اصالت مدرک تأیید میشود
در صورت جعلی نبودن اسکرینشات، کارشناس فنی و پلیس فتا باید «ارزش» آن را مشخص کند. یادتان باشد که اسکرینشات ممکن است بهتنهایی برای اثبات ادعا کافی نباشد؛ اما همراه با مدارکی مانند رسید پرداخت، قرارداد، شاهد یا پیامهای دیگر میتواند در تصمیم دادگاه مؤثر باشد.
نکته
اگر امکان دسترسی مستقیم به پیام اصلی وجود داشته باشد (مثلاً قاضی دستور دسترسی به پیامهای دو طرف در یکی از شبکههای اجتماعی داخلی را صادر کند)، کار طرف مقابل برای رد اسکرینشات سخت میشود!
اصالت مدارک رد میشود
اگر کارشناس جعلی بودن اسکرینشات یا پیامها را تأیید کند، این مدارک به صورت کامل کنار گذاشته میشوند و در حکم قاضی هیچ تأثیری نخواهند داشت. در اینصورت حتی طرف مقابل میتواند به جرم «ارائه و استفاده از سند مجعول» از ارائهدهنده اسکرینشات جعلی شکایت کند!
نظر کارشناس را قبول ندارم: آیا میتوانم اعتراض کنم؟
بله، «یک هفته» زمان دارید! برای اعتراض به نظر کارشناس باید لایحه الکترونیکی تنظیم کنید. اگر اعتراض پذیرفته شد، قاضی موضوع را به هیئت کارشناسان یا کارشناس دیگر ارجاع میدهد.
نمونه لایحه اعتراض به نظر کارشناس
با سلام، اینجانب … در خصوص پرونده کلاسه … نسبت به نظریه کارشناس فناوری اطلاعات محترم که در تاریخ … ابلاغ شده است، در مهلت قانونی اعتراض خود را اعلام میدارم. کارشناس فنی محترم در بخش «تعیین ارزش اثباتی مدرک الکترونیکی» با کمک «عوامل مطمئنه» دچار اشتباه شده است. لذا با توجه به مغایرت این نظر با اوضاع و احوال واقعی پرونده، مستندا به ماده ۲۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای ارجاع امر به هیات ۳ نفره کارشناسان را دارم.
چگونه اسکرینشات قابلاعتمادتری تهیه کنیم؟
طبق یک قانون کلی، هر چقدر اطلاعات بیشتری از فرستنده در اسکرینشات نمایان باشد، مدرک قابل اعتمادتری در دست خواهید داشت، پس هنگام عکس گرفتن از صفحه:
- نام فرستنده و آیدی مشخص باشد.
- تصویر پروفایل معلوم باشد.
- تاریخ و ساعت پیامها دیده شود.
- فایل اصلی اسکرینشات بدون هیچ تغییری در دستگاه ذخیره شود.
اگر طرف مقابل اسکرینشات را انکار کند، چه میشود؟
بستگی به این دارد که ارزش اثباتی اسکرینشات چقدر است:
- اگر طبق نظر کارشناس هویت فرستنده پیام مشخص است: طرف مقابل نمیتواند انکار کند و برای تبرئه شدن صرفا باید «جعلی بودن» را ثابت نماید.
- اگر هویت فرستنده مشخص نبود: طرف مقابل میتواند با مدارک دیگر، اسکرینشات را انکار کند، در اینصورت اسکرینشات کنار گذاشته میشود و باید به مدارک دیگر استناد کنید.
آیا اسکرین شات از چت تلگرام و واتساپ برای دادگاه معتبر است؟
بله، اما فهمیدن ارزش اثباتی آن دشوار است؛ زیرا امکان دسترسی مستقیم به پیامهای حذفشده وجود ندارد و کارشناس میتواند صرفا با بررسی حساب اصلی و اسکرینشاتها به هویت فرستنده پی ببرد. پس اگر فکر میکنید محتوای چت در تلگرام، واتساپ یا دیگر شبکههای اجتماعی خارجی مهم است، سریعاً از آن اسکرینشات تهیه کنید که امکان استناد به آن حفظ شود.
نکته
اگر پیامک یا چت «در پیامرسانهای داخلی» به هر دلیلی حذف شده است، قاضی میتواند دستور پرینت پیامک یا دسترسی به چت، صادر کند. البته قبل از آن شما باید قاضی را قانع کنید که محتوای پیام یا چت در رأی دادگاه مؤثر است.
اگر فقط اسکرینشات را دارید و دسترسی به پیام اصلی ممکن نیست، چه کنید؟
هنوز هم امکان ارائه اسکرینشات به دادگاه وجود دارد؛ اما این مدرک «دلیل قطعی» برای صدور رأی به نفع شما نیست؛ زیرا کارشناس نمیتواند از هویت فرستنده مطمئن باشد. در اینصورت، اسکرینشات را در کنار «مدارک دیگر» به دادگاه ارائه دهید. مجموع مدارک در کنار هم میتواند قاضی را قانع کند که حق با شماست.
اگر اسکرینشات جعلی علیه شما ارائه شده است، چه کنید؟
اولاً چتهای اصلی را به همراه تاریخ، ساعت و حساب کاربری خود نگه دارید. دوماً با بررسی اسکرینشات، قسمتهایی که حذف شده را مشخص کنید. سوماً به هیچوجه پیامهای اصلی را ویرایش نکنید. چهارماً در صورت نیاز چت اصلی را به همراه حساب کاربری و تلفن همراه به کارشناس فنی تحویل دهید. در اینصورت کارشناس راحتتر میتواند جعلی بودن اسکرینشات را بررسی کند. در مرحله آخر میتوانید از طرف مقابل به جرم «تهیه و استفاده از سند مجعول» با تهیه شکوائیه، شکایت کنید.
جمعبندی
اسکرینشات، چت و پیامک میتوانند برای اثبات ادعا در دادگاه مفید باشند؛ اما ارزش آنها به اصالت، انتساب به شخص موردنظر، محتوای مدرک و شرایط پرونده بستگی دارد. پس اگر میخواهید شکایت کنید یا دادخواست دهید، مدارک اصلی را به همراه توضیح دقیق و شواهد احتمالی حفظ کنید.
پرسشهای تکمیلی
-
آیا ممکن است قاضی محتوای اسکرین شات را نادیده بگیرد؟
قاضی نمیتواند اسکرینشات را فقط بهدلیل الکترونیکیبودن رد کند؛ اما ممکن است آن را قابلاعتماد یا برای اثبات ادعا کافی نداند. برای مثال، اگر هویت فرستنده مشخص نباشد، احتمال دستکاری وجود داشته باشد یا محتوای تصویر با سایر مدارک پرونده هماهنگ نباشد.
-
اگر تنها مدرکم اسکرینشات باشد، قاضی میپذیرد؟
میتوانید آن را ارائه کنید، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که بهتنهایی برای اثبات ادعا کافی باشد. دادگاه اصالت تصویر، هویت فرستنده، متن کامل گفتوگو و ارتباط آن با موضوع پرونده را بررسی میکند.
-
آیا برای اسکرینشات حتماً باید تأمین دلیل بگیرم؟
لزوما نه؛ تأمین دلیل در همه پروندهها الزامی نیست. اگر احتمال میدهید پیام حذف یا تغییر کند یا دسترسی شما به حساب از بین برود، تأمین دلیل میتواند وضعیت فعلی مدرک را بهصورت رسمی ثبت کند. البته تأمین دلیل فقط مدرک موجود را حفظ میکند و بهتنهایی ثابت نمیکند ادعای شما درست است.
-
اگر پیام حذف شده باشد، دادگاه یا پلیس فتا حتماً میتواند آن را بازیابی کند؟
خیر. امکان بازیابی به نوع پیامرسان، مدت نگهداری اطلاعات، وضعیت دستگاه، همکاری ارائهدهنده و امکان فنی دسترسی بستگی دارد. درباره پیامرسانهای خارجی نیز دسترسی مستقیم به اطلاعات سرور معمولاً محدودتر است؛ بنابراین حفظ فوری پیام و مدارک مرتبط را عقب نیندازید.
-
اگر نام، تاریخ یا شناسه حساب در اسکرینشات دیده نشود، تصویر بیاعتبار است؟
نه لزوماً؛ اما اثبات اینکه پیام را چه کسی و در چه زمانی فرستاده دشوارتر میشود. بهتر است تصویری بگیرید که نام یا شناسه حساب، تاریخ و ساعت و چند پیام قبل و بعد را هم نشان دهد. فایل اصلی، حساب کاربری و مدارک مرتبطی مانند رسید پرداخت یا قرارداد را نیز نگه دارید.
-
آیا فیلمگرفتن از صفحه بهتر از یک اسکرینشات است؟
فیلم پیوسته از صفحه میتواند مسیر بازکردن حساب، مشخصات فرستنده و متن کامل گفتوگو را بهتر نشان دهد و احتمال حذفشدن بخشی از زمینه را کمتر کند؛ اما فیلم نیز بهتنهایی اصالت پیام یا هویت فرستنده را قطعی نمیکند. بهتر است هم فیلم و هم اسکرینشاتهای واضح را بدون ویرایش نگه دارید.
-
آیا گرفتن اسکرینشات از گفتوگوی خصوصی جرم است؟
اگر خودتان یکی از طرفهای گفتوگو باشید، صرفِ گرفتن و نگهداری اسکرینشات معمولاً جرم نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که برای تهیه آن وارد حساب یا گوشی شخص دیگری شوید یا تصویر گفتوگو را بدون اجازه در فضای مجازی و … منتشر کنید و به حریم خصوصی یا آبروی او آسیب بزنید. ارائه اسکرینشات به پلیس یا دادگاه برای پیگیری پرونده، با انتشار عمومی آن در شبکههای اجتماعی تفاوت دارد.
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/legal-guides/sms-chat-screenshot-court-evidence/
