تا به حال پیش آمده در ترافیک رانندگی کنید، حواس‌تان به مسیریاب باشد، به پادکست گوش دهید و همزمان به فکر شام امشب یا قسط‌های آخر ماه هم باشید؟ در این مواقع حتماً حس می‌کنید ابرقهرمانی هستید که می‌توانید چند کار را همزمان پیش ببرید و به اصطلاح «مولتی‌تسک» (Multitasking) کنید! اما علم می‌گوید مغز ما در حقیقت محدودیت‌های خودش را دارد و فقط یاد گرفته ترفندهایی واقعاً جالب به کار ببندد.
مدت‌ها تصور می‌شد که پیش بردن همزمان چند کار برای مغز غیرممکن است؛ دلیلش این است که کارهای پیچیده‌ای مثل حل مسئله و برنامه‌ریزی، با بخشی از مغز به نام «قشر پیش‌پیشانی» پیش می‌روند. این بخش از مغز به شدت لجباز و انعطاف‌ناپذیر است و ساخته شده تا در هر لحظه فقط روی یک کار تمرکز کند.
پس چطور چند کار را با هم پیش می‌بریم؟ تحقیقات جدید پژوهشگران دانشگاه جورج‌تاون نشان می‌دهد که مغز یک راهکار جایگزین دارد. مغز با گذشت زمان و تکرار، شبکه‌های عصبی خود را از نو سیم‌کشی می‌کند تا کارهای تکراری را به‌صورت ناخودآگاه انجام دهد. به این ترتیب، قشر پیش‌پیشانی آزاد می‌ماند تا روی موضوع مهم‌تری متمرکز شود.
مغز چگونه مهارت‌های جدید را «خودکار» می‌کند؟
در یک آزمایش جالب، ۱۱ زن و مرد ۱۸ تا ۲۹ ساله در قالب یک بازی، تصاویر خودروها را بر اساس شکل ظاهری دسته‌بندی کردند. آن‌ها در طول ۵ تا ۱۰ هفته، این کار را بیش از ۳۰ هزار بار تکرار کردند. نتایج اسکن‌های مغزی نشان داد در روزهای اول، قشر پیش‌پیشانی به‌شدت درگیر انجام این کار بود؛ اما پس از چند هفته تمرین، مغز کار را به «قشر گیجگاهی» (Temporal cortex)1 سپرد.
به گفته‌ی محققان، وقتی قشر پیش‌پیشانی یاد می‌گیرد چگونه کاری را انجام دهد، اطلاعات آن را بسته‌بندی کرده و به قشر گیجگاهی می‌سپارد. این فرایندِ خودکارسازی، نواحی جلویی مغز را برای کارهایی که نیاز به توجه دقیق دارند، آزاد می‌کند.
پژوهشگران برای آزمایش همین موضوع، بعداً یک وظیفه‌ی دوم هم به شرکت‌کنندگان دادند تا همزمان با دسته‌بندی خودروها انجام دهند. هرچه کار اول بیشتر به حالت خودکار درآمده بود، افراد در انجام همزمان این دو وظیفه هم عملکرد بهتری داشتند.
از رانندگی در ترافیک تا جادوی حافظه‌ی عضلانی
این تواناییِ مغز برای انجام ناخودآگاهِ کارها، تا حدی شبیه به چیزی است که در ادبیات روزمره به آن «حافظه‌ی عضلانی3» می‌گوییم. راننده‌ای که تازه گواهینامه گرفته، برای عوض کردن دنده یا پارک دوبل به شش‌دانگِ حواسش نیاز دارد؛ اما یک راننده‌ی باتجربه، همزمان رانندگی می‌کند، با مسافر حرف می‌زند و نگاهش به مسیر است.
این موضوع در مهارت‌های پیچیده‌تر هم صدق می‌کند؛ از پزشکی که با یک نگاه به خطوط درهم‌برهمِ نوار مغزی، وضعیت بیمار را تشخیص می‌دهد، تا ژیمناستیک‌کاری که با ساعت‌ها تمرین به حافظه عضلانی دست پیدا می‌کند.
حتی یادگیری‌های دوران شیرخوارگی و نوپایی، مثل واکنش نشان دادن به اسم خودمان یا تشخیص اشیا هم دقیقاً با همین مکانیزم در مغز ثبت شده‌اند. خبر امیدوارکننده این است که این قابلیت سن‌وسال نمی‌شناسد؛ حتی در دهه‌ی ششم یا هفتم زندگی هم می‌توانیم با تمرین کافی، مهارت‌های چندوظیفگی مغزمان را ارتقا دهیم.
کلافگی؛ دشمن اصلی تمرکز و یادگیری
برای اینکه بتوانید چند کار را روان‌تر مدیریت کنید، هیچ میان‌بری جز صبر و تمرین وجود ندارد. شکل‌گیری مسیرهای عصبی جدید در مغز زمان‌بر است و با چند ساعت تمرین به دست نمی‌آید. در همین پژوهش، شرکت‌کنندگان طی ۵ تا ۱۰ هفته بیش از ۳۰ هزار بار وظیفه‌ی موردنظر را تمرین کردند.
متخصصان اعصاب هشدار می‌دهند که ظرفیت پردازش مغز محدود است. نکته‌ی جالب اینجاست که «احساسات» هم برای مغز یک وظیفه‌ی پردازشی محسوب می‌شوند. اگر وسط انجام چند کار کلافه شوید و خودتان را سرزنش کنید، در واقع یک بارِ پردازشیِ جدید به مغزتان اضافه کرده‌اید و در نتیجه، عملکردتان افت می‌کند.
یکی از ترفندهای ساده و رایج برای کمک به مغز، «لقمه‌‌لقمه کردن» اطلاعات است. مثلاً ما شماره کارت‌های ۱۲ رقمی را یکجا حفظ نمی‌کنیم، بلکه آن‌ها را با خط تیره به بخش‌های ۳ یا ۴ رقمی می‌شکنیم تا راحت‌تر در ذهن بمانند.
هوش مصنوعی چگونه مغز ما را تنبل می‌کند؟
این روزها که بازار ابزارهای هوش مصنوعی داغ است، سپردن همه‌ی کارها (از نوشتن ایمیل تا تحلیل داده‌ها) به این ابزارها ممکن است فرصت تمرین بعضی مهارت‌ها را از ما بگیرد. این پژوهش مستقیماً اثر هوش مصنوعی بر مغز را بررسی نکرده، اما یکی از متخصصانی که درباره نتایج آن صحبت کرده، نسبت به چنین اتفاقی هشدار داده است.
قابلیت‌های چندوظیفگیِ مغز، زمانی فعال می‌شوند که شما در یک کار به سطح مشخصی از مهارت رسیده باشید. در درازمدت، استفاده‌ی افراطی از هوش مصنوعی باعث می‌شود مغز ما در انجام مهارت‌های پیچیده تنبل شود. اگر همیشه کارها را به هوش مصنوعی بسپارید، هرگز نمی‌توانید در آن‌ها استاد شوید.
توانایی انجام همزمان چند کار، نتیجه‌ی ساختن یک سیستم کارآمدِ تشخیص الگو در مغز است؛ سیستمی که به شما اجازه می‌دهد سریع‌تر تصمیم بگیرید و همزمان کار دیگری را هم پیش ببرید.
- بخشی که وظیفه‌ی ثبت خاطرات بلندمدت را برعهده دارد. ↩︎
- حافظه عضلانی (muscle memory) عبارتی است که گاهی برای توصیف یادگیری حرکتی به کار می‌رود و در واقع جزئی از حافظه عملکردی است که مسئولیت یادگیری و به خاطر سپردن یک حرکت مشخص را در اثر تمرین برعهده دارد. ↩︎
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/digital-literacy/is-multitasking-really-possible/
