بسیاری از ما امروز در مواجهه با مناظر زیبا، پدیده‌های جالب و لحظات خاطره‌انگیز، دوربین خود را روشن می‌کنیم. عکاسی با گوشی به ما این وعده را می‌دهد که در هر لحظه اهمیت و زیبایی لحظات را ثبت کنیم و گالری موبایل هم بعد از فقط چند ماه پر از چنین لحظاتی می‌شود.
زمانی که این عکس‌ها را می‌گیریم، قصد داریم در آینده دوباره به آن‌ها بازگردیم و با تماشای آن‌ها زیبایی لحظات گذشته را به‌یاد بیاوریم؛ اما آیا می‌توانیم انبوه تصاویری را که در گوشی خود ذخیره کرده‌ایم، واقعاً ببینیم؟
دیدن و عکاسی
این موضوع که عکس‌برداری بر توانایی دیدن ما تأثیر می‌گذارد موضوع تازه‌ای نیست. با اختراع عکاسی در نیمه‌ی اول قرن نوزدهم، نظر بسیاری از منتقدان و خصوصاً نقاش‌ها به این پدیده جلب شد. بسیاری از آن‌ها به این پدیده‌ی جدید مشکوک بودند. شکاکیت آن‌ها فقط از روی این ترس نبود که عکاسی ممکن است هنر نقاشی را زائد و بی‌اهمیت کند، بلکه آن‌ها پی برده بودند که دوربین‌ها رابطه‌ی انسان و جهان را برای همیشه تغییر می‌دادند.
جان راسکین، نویسنده‌ی انگلیسی، یکی از این افراد بود. او در ابتدا علاقه‌ی زیادی به عکاسی پیدا کرد و پروژه‌های بسیار گسترده‌ای برای ثبت نقاشی‌ها، معماری‌ها و مناظری که ارزش نقاشی کردن دارند انجام داد؛ اما به‌تدریج به یکی از منتقدان عکاسی تبدیل شد.
به نظر او، عکس‌برداری اغلب جلوی دیدن را می‌گیرد. دوربین‌ها به‌جای آن که به مردم این توانایی را بدهند که دنیا را واضح‌تر ببینند و به‌خاطر بسپرند، آن‌ها را از مشاهده‌ی صبورانه دور می‌کند. او می‌گفت عکاسی باید مکملی برای دیدن فعالانه و آگاهانه باشد، اما در وجود بسیاری از ما تبدیل به یک جایگزین برای دیدن می‌شود. ما با تکیه به عکاسی کمتر به دنیا توجه می‌کنیم، زیرا به ما اطمینان می‌دهد که زیبایی مناظر را در عکس‌ها حفظ کرده‌ایم.
امروز با امکانات گوشی‌های هوشمند، عکاسی از همیشه ساده‌تر و سریع‌تر است. لحظاتی که بیش از همه ارزش تمرکز و دیدن را دارند، دقیقاً تبدیل به همان لحظاتی می‌شوند که بیشتر از همه از دوربین‌های خود استفاده می‌کنیم. ما آن لحظه را با تمرکز کامل نمی‌بینیم، در عوض ده‌ها عکس ثبت می‌کنیم تا در آینده دقایقی را صرف نگاه کردن به آن‌ها کنیم.
دیدن هنرمندانه
راه‌حل راسکین برای تقویت توانایی دیدن، نقاشی بود. او خودش آموزگار نقاشی بود و بر این نکته تأکید می‌کرد که هدف اصلی نقاشی نه خلق یک اثر ماندگار و ارزشمند، بلکه تقویت توانایی دیدن است. نقاشی به ما این امکان را می‌دهد که خطوط، شکل‌ها، رنگ‌ها و ترکیب‌هایی از نور و سایه را ببینیم که در حالت عادی به آن توجه نمی‌کنیم.
زیباترین درخت شاید بیشتر از یک دقیقه توجه یک رهگذر را جلب نکند، اما یک نقاش حداقل ده دقیقه را صرف دیدن آن می‌کند. راسکین در کتاب «عناصر نقاشی» می‌نویسد:
وقتی درخت‌ها را بیشتر و بیشتر در حالت‌های مختلف سلامتی و بیماری‌شان نقاشی می‌کنید، هرروز بیشتر به آن زیبایی‌ای برمی‌خورید که انواع حقایقی که بشر باید بداند را ارائه می‌دهند؛ و خواهید دید … این درخت‌ها و برگ‌ها چه چیزی را قرار است به ما بیاموزند؛ وقتی درون‌شان تأمل می‌کنیم.
صدای آرامش‌بخش لرزش شاخه‌ها، سبز دلپذیر زیر نور و در سایه‌ها و بوی تند شکوفه‌ها، جزئیاتی‌اند که به‌اندازه‌ی کلمات یک کتاب فلسفی، به تقویت توانایی خرد و اخلاق ما کمک می‌کنند.
یک راه دیگر این است که سعی کنیم یک منظره یا یک شیء را با نوشتن توصیف کنیم. نقاشی کردن و نوشتن به ما کمک می‌کند جزئیاتی را ببینیم که در حالت عادی متوجه آن‌ها نخواهیم شد. شاید آن‌طور که آلن دوباتن، نویسنده‌ی بریتانیایی، می‌گوید، روش درست برای ثبت زیبایی‌های یک صحنه یا مناسبت، قلم و کاغذ باشد، نه دوربین.
چگونه هنگام عکاسی با گوشی دنیا را ببینیم
دوربین‌ها و عکاسی باید یک ابزار مکمل برای بهتر دیدن دنیا باشند. برای این کار ابتدا باید مانع از آن شویم که دوربین جای چشم‌های ما را بگیرد یا تمرکز ما را به هم بزند.
تعداد عکس‌هایی را که می‌گیریم محدود کنیم
- هنگامی که می‌دانیم واقعه‌ای در پیش است که در آن عکس‌برداری خواهیم کرد، برای تعداد عکس‌ها یک محدودیت کلی بگذاریم.
- تا جای ممکن، از هر لحظه یا منظره فقط یک عکس بگیریم.
- تصمیم بگیریم که چه زمانی می‌خواهیم عکس بگیریم و در برابر میل ناگهانی به گرفتن عکس مقاومت کنیم.
عکس‌ها را بلافاصله نگاه نکنیم
- پس از لمس دکمه‌ی شاتر، گوشی خود را کاملاً کنار بگذاریم.
- اگر احساس می‌کنیم عکس خوبی نگرفتیم، آن را باز نکنیم، بلکه فقط یک بار دیگر عکس بگیریم.
- بعد از آن که از یک صحنه عکس گرفتیم، فقط روی دیدن آن صحنه تمرکز کنیم، نه روی عکس‌های دیگری که می‌توانیم از آن بگیریم.
این اقدامات، تا حدی تجربه‌ی عکس‌برداری آنالوگ را بازسازی می‌کنند. محدودیت در تعداد عکس‌ها و فاصله بین گرفتن عکس و تماشای عکس‌ها باعث می‌شود تا در لحظات خاطره‌ساز، تمرکز ما از گوشی و دوربین‌مان برداشته شود.
پس از آن می‌توانیم به اقداماتی بپردازیم تا عکاسی با گوشی را به یک مکمل برای بهتر دیدن تبدیل کند:
- از روی عکس‌هایی که قبلاً گرفته‌ایم نقاشی بکشیم و به نگاه کردن خالی اکتفا نکنیم؛ مهم نیست اگر نقاشی خوب از آب درنیاید.
- سعی کنیم درباره‌ی عکس‌هایی که دوست داریم چند خط بنویسیم و آن‌ها را توصیف کنیم.
- تکنیک‌های عکاسی، مانند ترکیب‌بندی، نور، پرسپکتیو و قاب‌بندی، را یاد بگیریم و هنگام عکاسی به آن‌ها توجه کنیم.
- عکس‌های عکاسان معروف و مجله‌های عکاسی را ببینیم و سعی کنیم توضیح دهیم که چه ویژگی‌هایی این عکس‌ها را هنرمندانه کرده است.
دیدگاه راسکین و منتقدان عکاسی در قرن نوزدهم بسیار افراطی به‌نظر می‌رسد؛ اما نگرانی آن‌ها نکته‌ی مهمی برای ما دارد که با گوشی خود عکاسی می‌کنیم: ما امروز می‌توانیم تقریباً در هر شرایطی از هر چیزی عکس بگیریم، اما گرفتن عکس به معنای دیدن و ثبت واقعی نیست.
بهترین راه برای حفظ زیبایی یک منظره یا خاطره آن است که وقت بگذاریم و آن را با تمرکز کامل و با تمام جزئیات ببینیم.
آدرس مطلب: https://nooshdaroo.ir/digital-literacy/how-phone-photography-makes-us-see-less/
