گاهی کاربران برای طرح پرسش، دریافت تجربهی دیگران یا توضیح وضعیت درمانیشان، از داروهای خود عکس میگذارند. بعضیها حواسشان هست و اسم داروها را پنهان میکنند؛ مثلاً فقط از درِ قوطیها عکس میگیرند و نه از برچسب کنار آنها. این کار از انتشار مستقیم نام دارو بهتر است، اما همیشه کافی نیست.
اطلاعات دارویی فقط «اسم دارو» نیست. گاهی از روی شکل بستهبندی، برچسبهای نیمهپیدا، رنگ و شکل قرص، کد حکشده روی قرص، نام داروخانه، تاریخ نسخه یا حتی پسزمینهی عکس میشود چیزهای زیادی درباره فرد فهمید. در استانداردهای حریم خصوصی سلامت، اطلاعاتی مثل نام، نشانی، تاریخ تولد و اطلاعات مربوط به وضعیت سلامتی جزو حساسترین اطلاعات دستهبندی میشوند که شناسایی فرد را آسان میکنند.
چرا لو رفتن اسم دارو مهم است؟
نام دارو میتواند سرنخی مستقیم یا غیرمستقیم از وضعیت جسمی، روانی و حتی مالی فرد باشد. بعضی داروها نشان میدهند فرد احتمالاً با بیماری خاصی درگیر است؛ مثلاً بیماری قلبی، دیابت، افسردگی، اضطراب، بیماریهای پوستی، مشکلات هورمونی، عفونتها یا درمانهای حساستر. یا استفاده از یک برند خاص نشان میدهد که شما احتمالا توانایی مالی برای خرید یک برند گرانتر را نداشتهاید…
این اطلاعات ممکن است بعداً علیه خود فرد استفاده شود؛ برای قضاوت، تمسخر، تهدید، باجگیری، سوءاستفاده در روابط کاری و خانوادگی یا ساختن روایتهای غلط درباره وضعیت سلامتی او. حتی اگر خود فرد امروز با انتشار این اطلاعات مشکلی نداشته باشد، ممکن است چند ماه یا چند سال بعد از باقی ماندن آن در اینترنت پشیمان شود.
خطر فقط قضاوت دیگران نیست
انتشار اطلاعات دارویی میتواند زمینهساز سوءاستفادههای جدیتر هم بشود. در «سرقت هویت پزشکی»، فرد مهاجم از اطلاعات شخصی یک نفر برای دریافت خدمات درمانی، دارو یا مهندسی اجتماعی استفاده میکند.
از طرف دیگر، اگر داروی فرد گرانقیمت، کمیاب، مخدر، آرامبخش یا قابلفروش در بازار غیررسمی باشد، انتشار نام دارو میتواند او را به هدف سرقت، مزاحمت یا پیشنهادهای غیرقانونی تبدیل کند. حتی در موارد سادهتر، همین اطلاعات میتواند خوراک خوبی برای کلاهبرداریهای هدفمند باشد: پیامهایی شبیه «داروی شما را ارزانتر تهیه میکنیم»، «نسخهتان تمدید شده»، «برای دریافت داروی کمیاب این لینک را باز کنید» یا «از طرف داروخانه تماس میگیریم».
حتی تصویر خود قرص و کپسول (بدون بستهبندی) را هم به اشتراک نگذارید!
برخی افراد فکر میکنند اگر اسم دارو در عکس نباشد دیگر مشکلی ندارد. اما حتی شکل خود قرص و کپسول (خارج از بستهبندی) هم میتواند سبب لو رفتن اسم دارو شود. در تصویر بالا میبینید که ما یک عکس کپسول را به هوش مصنوعی دادهایم و به درستی حدس زده که آن شخص داروی ضدافسردگی فلوکسیتین مصرف میکند!
یعنی به همین راحتی فهمیدهایم که این شخص احتمالا مبتلا به اختلالات سلامت روان است.
جالب است بدانید که سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه میکند که حتی هنگام دور انداختن بطریهای دارو نیز اطلاعات شخصی روی برچسب دارو را پاک یا مخدوش کنید (در آنجا اطلاعات بیمار روی بستهبندی دارو درج میشود)؛ یعنی همین برچسبها حتی بعد از مصرف دارو هم میتوانند حاوی اطلاعات حساس باشند.
آیا «مات کردن» تصویر کافی است؟
نه همیشه. تار کردن یا بلور کردن برچسبها گاهی کافی نیست، مخصوصاً اگر متن هنوز تا حدی خوانا یا کیفیت عکس بالا باشد. بهتر است به جای بلور، اطلاعات حساس را به صورت کامل بپوشایند: یک مستطیل ساده و کاملاً مات روی اطلاعات حساس بگذارید.
روش امنتر این است که اصلاً اطلاعات حساس وارد عکس نشود: قبل از عکس گرفتن، قوطی را بچرخانید، برچسب را از کادر خارج کنید و یا فقط بخشی را نشان دهید که لازم است.
چطور امنتر درباره داروها سوال بپرسیم؟
اگر پرسشتان عمومی است، لازم نیست عکس کامل دارو را منتشر کنید. میتوانید اطلاعات را به شکل کنترلشده و حداقلی بنویسید:
به جای اینکه بنویسید: «من فلان دارو با این دوز را برای فلان بیماری مصرف میکنم، این هم عکس نسخهام…»
بهتر است بنویسید: «برای یک داروی تجویزی، راجع به نحوه نگهداری/تداخل احتمالی/فراموش کردن یک نوبت مصرف سؤال دارم. آیا باید با داروساز یا پزشک تماس بگیرم؟»
اگر پرسش شما واقعاً به نام دارو، دوز یا شکل قرص وابسته است، بهتر است آن را در فضای عمومی مطرح نکنید و از پزشک، داروساز یا سامانههای رسمی مشاوره دارویی کمک بگیرید (حتی در استفاده از آنها هم احتیاط لازم را رعایت کنید چون هر سامانهای ممکن است روزی هک شود یا اطلاعات آن به راحتی فروخته شود). اگر ناچارید در یک گروه محدود سوال کنید، اطلاعات هویتی را کامل حذف کنید و فقط همان جزییاتی را بفرستید که برای پاسخ لازم است.
در آخر: اگر قبلاً عکس دارو را منتشر کردهایم چه کنیم؟
اول عکس را از همان جایی که منتشر کردهاید حذف کنید. اگر تصویر در جای دیگری بازنشر شده و کنترل آن دست خودتان نیست، درخواست حذف بدهید. بعد بررسی کنید چه اطلاعاتی دیده میشده: مثلاً نام دارو، نام بیمار، شماره نسخه، نام پزشک یا داروخانه.
اگر کسی با استناد به همان عکس به شما پیام داد، پیشنهاد فروش دارو داد، خواست نسخهتان را تمدید کند، لینک پرداخت فرستاد یا خودش را نماینده داروخانه معرفی کرد، با احتیاط کامل برخورد کنید. اطلاعات دارویی لو رفته میتواند برای ساختن پیامهای فیشینگ و بسیار باورپذیر استفاده شود.
در مجموع عکس دارو، فقط عکس چند قوطی و قرص نیست؛ گاهی پرونده سلامت، سبک زندگی، وضعیت مالی، روابط خانوادگی و آسیبپذیریهای ما را نشان میدهد. قبل از انتشار چنین تصویری، چند دقیقه وقت بگذارید و هر چیزی که برای پاسخ گرفتن یا اشتراکگذاری ضروری نیست را حذف کنید. در اینترنت، هرچه اطلاعاتی کمتری از سلامت خودتان بدهید، بعداً کمتر مجبور میشوید برای جمع کردن پیامدهایش تلاش کنید!
