اپلیکیشنها و سایتهای آگهی و کاریابی یکی از سریعترین روشهای پیدا کردن شغل هستند و روزانه هزاران فرصت واقعی در آنها منتشر میشود. اما برخی افراد سودجو از همین بستر سواستفاده میکنند.
همهچیز از یک آگهی شغلی شروع میشود که در اپلیکیشنهای ثبت آگهی، شبکههای اجتماعی و حتی پیامرسانها منتشر شده: یک عنوان شغلی دهانپرکن، شرایط کاری ایدهآل و البته، حقوق وسوسهکنندهای که رد کردنش راحت نیست. اما پشت ویترین زیبایی که کلاهبرداران چیدهاند، ممکن است یک شبکه هرمی پنهان شده باشد که نهتنها شغلی به شما نمیدهد، بلکه سرمایه، اعتبار و روان شما را هدف میگیرد.
این شیوه کلاهبرداری معمولاً با فریب پیش میرود و سلاح اصلی کلاهبردار، «شستوشوی مغزی» و «رویافروشی» است؛ اما اگر فریب موثر نباشد، حتی ممکن است کار به گروگانگیری و زورگیری هم کشیده شود…
روش کلاهبرداری چیست؟
ابتدا، شخص را با یک وعده شغلی کمنظیر جذب میکنند. معمولاً آگهی طوری نوشته میشود که برای افراد جویای کار، دانشجوها، جوانان یا کسانی که تحت فشار مالیاند وسوسهکننده باشد. بعد از تماس اولیه، توضیحات مبهم میماند: نه اسم دقیق شرکت روشن است، نه نوع کار، نه حقوق و نه قرارداد.
مرحله بعد، جدا کردن فرد از فضای عادی تصمیمگیری است. او را به جلسه، کلاس یا خانهای میبرند که چند نفر دیگر هم آنجا حضور دارند. فضا طوری چیده میشود که فرد حس کند همه چیز جدی، موفق و حرفهای است. چند روز آموزش، حرفهای انگیزشی و داستان آدمهایی که «یکشبه موفق شدهاند» میتواند قدرت قضاوت را کاهش دهد.
بعد نوبت به دریافت پول میرسد. به فرد میگویند برای ورود، رشد یا شروع کار باید مبلغ مشخصی پرداخت کند. اگر پول نداشته باشد، از او میخواهند فهرستی از نزدیکانش بنویسد؛ کسانی که احتمال دارد به او پول قرض بدهند. سپس او را تشویق میکنند یا تحت فشار میگذارند که به خانواده، دوست، همکار و فامیل زنگ بزند و با بهانههای مختلف پول جور کند.
خطر ابتدایی، فشار روانی است؛ وعدههای بزرگ، جمعهای بسته، شرمندگی از عقبکشیدن، امید به پولدار شدن و ترسِ «از دست دادن فرصت» باعث میشود فرد دست به کارهایی بزند که در حالت عادی هرگز انجام نمیدهد.
اما اگر این فشار روانی به نتیجه نرسد، لزوماً به راحتی از شر کلاهبرداران خلاص نمیشوید. حتی در مواردی گزارش شده که کلاهبرداران شروع به زورگیری یا گروگانگیری کردهاند و تا زمانی که شخص پول نپردازد یا از آشنایان خود پول قرض نگیرد، رها نمیشود!
چرا این فریب واقعاً خطرناک است؟
چون شخص فقط پول خودش را از دست نمیدهد؛ ممکن است برای ورود به این چرخه از دیگران قرض بگیرد، اعتبار خانوادگیاش آسیب ببیند، دوستانش را هم وارد ماجرا کند و بعد با بدهی و احساس گناه تنها بماند.
در طرحهای هرمی یا شبههرمی، تمرکز اصلی معمولاً روی جذب افراد جدید است، نه فروش یک محصول واقعی یا خدمات ارزشمند. کمیسیونها و درآمدها هم وابسته به ورود نفرات تازه است؛ یعنی تا وقتی آدمهای جدید پول بیاورند، چرخه ادامه مییابد. نشانههای پیوستن به این پروژهها هم معمولاً واضح است: وعده درآمد غیرعادی، تمرکز بر عضوگیری، فشار برای پرداخت پول و نبود محصول یا خدمت واقعی و قابل اتکا.
زنگ خطرهای گرفتار شدن در این نوع کلاهبرداری
لازم نیست به تمام آگهیهای شغلی در پلتفرمهای ثبت آگهی یا شبکههای اجتماعی مشکوک شوید، اما اگر در آگهی یا فرایند استخدام با این زنگ خطرها روبهرو شدید، آنها را جدی بگیرید:
- وعده درآمد خیلی بالا در زمان خیلی کوتاه.
- ارائه توضیحات مبهم درباره ماهیت کار.
- نبود قرارداد، آدرس رسمی و هویت شفاف برای شرکت.
- دعوت به جلسه در خانه، ویلا یا محل غیراداری.
- اجبار به مشارکت در چند روز آموزش، قبل از توضیح کامل کار.
- درخواست پول برای شروع همکاری.
- تاکید بر جذب دوست، فامیل یا افراد جدید.
- گرفتن فهرست شمارههای نزدیکان.
- تشویق به قرض گرفتن پول با بهانههای مختلف.
- تاکید بر جملاتی مثل «فقط آدمهای شجاع موفق میشوند» یا «اگر الان تصمیم نگیری، فرصت را از دست میدهی».
چکلیست مراجعه به جلسات شغلی
قبل از اینکه اقدام به شرکت در مصاحبه و جلسات شغلی کنید، خوب است که این چند کار ساده اما بسیار مهم را انجام دهید:
- نام دقیق شرکت/مجموعه را بگیرید و آن را در اینترنت یا شبکههای اجتماعی جستجو کنید.
- آدرس «اداری» و قابل استعلام بخواهید (نه خانه یا واحد مسکونی).
- شرح وظایف، حقوق، ساعت کاری و نوع قرارداد را شفاف و مکتوب بخواهید.
- اگر قرار است جلسه حضوری باشد، لوکیشن دقیق و نام مصاحبهگر را دریافت کنید و به یک شخص معتمد اطلاع دهید.
- هر آگهی استخدامی که برای شروع «پول ورودی»، «هزینه آموزش» یا «خرید محصول» دارد را پرخطر تلقی کنید.
چرا پلیس نمیتواند چرخه را متوقف کند؟
با وجود آگاهی مراجع قانونی از فعالیت این شبکهها، برخورد با آنها چالشهای متعددی دارد. برای مثال برای برخورد قانونی با این کلاهبرداران، نیاز به «شاکی خصوصی» وجود دارد. بسیاری از مالباختگان یا به دلیل احساس شرم و یا به دلیل درگیریهای خانوادگیِ ناشی از قرض گرفتن پول، از شکایت رسمی منصرف میشوند و همین سکوت به کلاهبرداران اجازه میدهد فریب را ادامه دهند.
در آخر: اگر گیر افتادیم چه کنیم؟
اول از همه، لازم نیست همان لحظه بحث کنید یا ثابت کنید طرف مقابل کلاهبردار است. بهترین کار این است که از فضا خارج شوید. بهانه ساده بیاورید: تماس خانوادگی، بیماری، کار فوری… هر چیزی که شما را از آن محیط خارج کند!
بعد با یک نفر قابل اعتماد تماس بگیرید و دقیق بگویید کجا هستید. هیچ پولی پرداخت نکنید، هیچ تعهدی امضا نکنید، کارت بانکی یا مدارک هویتیتان را تحویل ندهید و با نزدیکان برای پول گرفتن تماس نگیرید.
آگهیهای دارای مشکل را حتما در پلتفرم منتشر شده گزارش کنید. هرچه کاربران آگهیهای مشکوک بیشتری را گزارش کنند، شناسایی الگوها و فعالیتهای بعدی کلاهبرداران آسانتر میشود.
اسکرینشات آگهی، شماره تماس، آدرس محل جلسه، نام افراد، پیامها و رسیدهای پرداخت احتمالی را نگه دارید. در صورت پرداخت پول یا تهدید و فشار، موضوع را از مسیرهای قانونی پیگیری کنید. در چنین پروندههایی وجود مستندات و شاکی خصوصی میتواند برای پیگیری اهمیت داشته باشد.
