دستیار هوش مصنوعی ماندانا
در یکی از دورهمیهای خانوادگی، فقط چند دقیقه نگاهی به اطراف بیندازید و به عادتهای دیجیتال آدمها دقت کنید. احتمالا صحنههایی آشنا برای خیلیها ببینید:
بچههای فامیل از لحظهای که میرسند تا آخر مهمانی به تلفن هوشمند چسبیدهاند و حتی برای حرف زدن با هم، از همان فاصلهی چند متری برای هم پیام میفرستند. مادر یواشکی در آشپزخانه نشسته و در شبکههای اجتماعی میچرخد. همسر به دنبال گوشیاش است تا به چند ایمیل کاری جواب بدهد و خیالش راحت شود.
اینها فقط چند نمونه از عادتهای دیجیتال ماست؛ عاداتی که متاسفانه خیلی هم سالم و مفید نیستند.
شما خودتان چه عادتهای دیجیتالی دارید؟ آیا از آن افرادی هستید که هنگام اسکرولِ بیهدف در اینستاگرام یا تماشای ویدیو در یوتیوب خوابش میبرد؟ از طرف دیگر، آیا همیشه از دادههای خود بکآپ میگیرید و برای هر حساب از رمزهای متفاوت استفاده میکنید؟
واقعیت این است که گرچه تکنولوژی زندگی را از برخی جهات سادهتر کرده، در عوض برای خیلی از ما عادتهای بدی ساخته است؛ عادتهایی که بهرهوری را پایین میآورند، تعلل را بیشتر میکنند و آرامآرام ما را از خودمان، عزیزانمان و حتی «زندگی واقعی» دور میکنند.
منظور از عادتهای دیجیتال چیست؟
«عادتهای دیجیتال» (Digital Habits) به هر رفتار یا عادتی گفته میشود که هنگام استفاده از فناوری دیجیتال در ما شکل میگیرد؛ یعنی هر کاری که موقع استفاده از گوشی، لپتاپ، تبلت، اینترنت و شبکههای اجتماعی به صورت تکراری انجام میدهیم؛ چه سالم و چه ناسالم.
از این زاویه، عادتهای دیجیتال تا حدی به «آداب دیجیتال» یا «نتیکت» (Netiquette) هم ارتباط دارند: همان قوانین نانوشته و تشریفاتی که نحوهی رفتار و تعامل ما در فضای آنلاین را مشخص میکنند.
عادتهای دیجیتال سالم میتوانند شامل این موارد باشند:
- محدود کردن استفاده از شبکههای اجتماعی
- پرهیز از کار با صفحهنمایشهایی با نور آبی در ساعات منتهی به خواب
- مدیریت مسئولانهی دادهها، رمزهای عبور و حریم خصوصی
در مقابل، عادتهای دیجیتالِ ناسالم میتوانند چنین چیزهایی باشند:
- وابستگی و اعتیاد به تلفن هوشمند
- غرق شدن در سیل ایمیلها و پیامها
- اشتراکگذاری مکرر اطلاعات غیر ضروری
- نصب دهها اپلیکیشن بلااستفاده روی گوشی، تبلت یا لپتاپ
طبق یک نظرسنجی، حدود ۴۶٪ از افراد روزانه به طور متوسط ۵ تا ۶ ساعت با گوشی خود سر و کار دارند. این یعنی ۲۰۰۷ ساعت در سال؛ معادل تقریبا ۳۳٪ از زمان بیداری یا حدود ۱۷ سال از طول عمرمان!
البته حقیقت این است که ما به ابزارها و رسانههای دیجیتال احتیاج داریم، چون زندگی را برایمان راحتتر میکنند؛ از خرید اینترنتی و کلاس ورژن آنلاین گرفته تا ارتباط با عزیزان، رسیدگی به امور شغلی، آموزش و حتی مدیتیشن. بنابراین مشکل «داشتن» تکنولوژی نیست، بلکه «نحوه» استفاده از تکنولوژی است.
پس چرا در کنار استفاده از فناوری، کمی روی «بهداشت دیجیتال» خودمان کار نکنیم تا زندگی دیجیتالی متعادلتر و پربازدهتر داشته باشیم؟
۱. محدود کردن زمان استفاده از صفحهنمایش
محدود کردن زمان حضور مقابل صفحهنمایش (Screen Time) یکی از مهمترین عادتهای دیجیتال سالم است. بهترین رویکرد این است که:
- برای زمان آنلاین بودنمان، سقفی واقعبینانه و قابل اجرا تعیین کنیم.
- بهتدریج و نه ناگهانی، خودمان را به این سقف پایبند کنیم.
- وقتی از ابزارهای دیجیتال استفاده نمیکنیم، خودمان را با کار، مطالعه، ورزش یا مراقبه مشغول نگه داریم.
هر چه بیشتر از فعالیتهای شخصی لذت ببریم، کمتر به این فکر میکنیم که «الان گوشیم کجاست؟!»
۲. خاموش کردن نوتفیکیشنها
«اعلانها» یا «نوتیفیکیشنها» توجه ما را به سرعت به خود جلب میکنند و تمرکز را از بین میبرند. کاربر معمولی روزانه حدود ۴۶ نوتیفیکیشن دریافت میکند و هرکدام از این اعلانها، میتوانند حواس را از کاری که انجام میدهیم، پرت کنند.
با خاموش کردن نوتیفیکیشنها، کمتر گوشی را چک میکنیم و بهرهوری بالاتری خواهیم داشت.
۳. حذف اپلیکیشنهای اضافی
بسیاری از اپها فقط فضای گوشی یا تبلت را اشغال میکنند، بدون اینکه کاربردی داشته باشند.
یک کار ساده اما موثر:
- اپلیکیشنهای واقعا ضروری و مفید را دستچین و انتخاب کنید.
- باقی اپها را بدون تعارف پاک کنید.
نتیجه این خواهد بود که:
- نوتیفیکیشنهای مزاحم کمتر میشوند.
- محیط دیجیتالتان خلوتتر و ذهنتان منظمتر میشود.
۴.فعال کردن حالت Grayscale (سیاه و سفید)
بخش جذاب و اعتیادآور بسیاری از اپها، رنگهای درخشان و طراحی چشمگیر آنهاست. با فعال کردن حالت سیاه و سفید گوشی (Grayscale)، کمتر به استفاده از اپلیکیشنها و بازیها وسوسه میشویم و به همان نسبت، استفاده بیهوده هم کاهش مییابد.
نحوه فعالسازی حالت Grayscale در اندروید:
۱. وارد Settings (تنظیمات) شوید.
۲. از کادر بالایی، عبارت Grayscale را جستجو و اولین گزینه را انتخاب کنید.
۳. در بالای صفحه، عبارت Color Correction نوشته شده و زیر آن هم گزینهای قرار دارد که به صورت پیشفرض خاموش (Off) است. این گزینه را روی حالت فعال (On) قرار دهید.
۴. اندکی پایینتر گزینههای گوناگون برای تعیین ترکیب رنگی نمایشگر به چشم میخورد. از میان گزینههای موجود، Grayscale را انتخاب کنید تا کار به پایان برسد و همهچیز به رنگ سیاه و سفید درآید.
مسیر دسترسی به حالت Grayscale در آیفون:
۱. وارد Settings (تنظیمات) شوید.
۲. گزینه Accessibility (دسترسپذیری) را انتخاب کنید.
۳. وارد Display & Text Size (نمایش و اندازهی متن) شوید.
۴. گزینه Color Filters (فیلترهای رنگی) را انتخاب کنید.
۵. در نهایت حالت Grayscale را فعال کنید.
۵. اولویت دادن به زمان سکوت
همه ما روزانه به چند ساعت فاصله گرفتن از فضاهای مجازی نیاز داریم. مثلا میتوانیم قبل از خواب گوشی را خاموش کنیم و صبح بعد از انجام روتین روزانه آن را روشن کنیم. یا میتوانیم هنگام صرف ناهار موبایل را کنار بگذاریم و اگر زنگ خورد، تا حد امکان به آن پاسخ ندهیم. این کار به آرامش ذهن و تمرکز بیشتر کمک میکند.
۶. ممنوعیت استفاده از گوشی در اتاقخواب
نور آبی صفحهنمایش موبایل و تبلت، باعث کاهش ترشح ملاتونین میشود؛ هورمونی که بدن برای تنظیم خواب به آن نیاز دارد. بهتر است بعد از ساعت ۸ شب، از هر دستگاهی که نور آبی ساطع میکند فاصله بگیریم و آنها در اتاقی جداگانه نگه داریم.
نتیجه؟ خواب عمیقتر و باکیفیتتر و بیدار شدن با انرژی بیشتر.
۷. انتخاب یک موبایل سادهتر
گوشیهای ساده که به آنها «فیچر فون» (Feature Phone) هم گفته میشود، عمدتا برای برقراری تماس و ارسال پیامک کاربرد دارند و در آنها خبری از شبکههای اجتماعی و اپهای رنگارنگ نیست.
اگر مایل به خرید موبایلی جدید نیستید، میتوانید با «حذف اپلیکیشنهای غیر ضروری» و «محدود کردن امکانات هوشمند»، موبایل فعلیتان را به یک گوشی ساده تبدیل کنید.
۸. خداحافظی (یا حفظ فاصله) با شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی در ظاهر ما را به یکدیگر نزدیک میکنند، اما در عمل میتوانند احساس تنهایی و انزوا را تشدید کنند. از میان صدها «دوست» آنلاین، تعداد بسیار کمی از آنها واقعا در زندگیمان حضور دارند. برای حفظ ارتباط واقعی کافیست:
- به جای شبکههای اجتماعی، از پیامک، تماس، ایمیل یا پیامرسانهای سادهتر کمک بگیریم.
- به جای چک کردن استوریهای مردم، تماس و گفتگویی کوتاه با یکی از دوستان داشته باشیم.
۹. کاهش روشنایی صفحهنمایش
روشنایی بالای صفحهنمایش در طولانیمدت آسیب وارد میکند و منجر به خشکی چشم و خستگی میشود. با کم کردن روشنایی صفحهنمایش، هم از چشممان محافظت میکنیم، هم مصرف باتری را کاهش میدهیم و هم لطف کوچکی به محیط زیست میکنیم.
۱۰. تنظیم رنگ نمایشگر در ساعات شب
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور آبی، به ویژه در تاریکی، میتواند به سلولهای شبکیه آسیب برساند. اگر عادت دارید در ساعات پایانی روز و شب با کامپیوتر یا گوشی کار کنید، حتماً از قابلیت فیلتر نور آبی (Night Mode) دستگاه خود استفاده کنید. با گرمتر کردن رنگ نمایشگر در شب، فشار وارد بر چشم بهشدت کاهش مییابد و اختلال خواب شما هم کمتر خواهد بود.
۱۱. سمزدایی دیجیتال (Digital Detox)
هر از گاهی لازم است کمی به مغزمان استراحت دیجیتال بدهیم و از محیط آنلاین فاصله بگیریم. مثلا میتوانیم روزهای خاصی از هفته و یا حتی چند ساعت خاص در روز را بدون تعامل با تکنولوژی سپری کنیم. در این بازهها نه باید وارد شبکه اجتماعی شویم، نه ایمیلها را باز کنیم و نه به تماشای ویدیو بشینیم. در عوض لازم است دوباره با خودمان و زندگی واقعی ارتباط برقرار کنید.
اگر میخواهید اطلاعات بیشتری دربارهی «سمزدایی دیجیتال» به دست بیاورید، مطلب آشنایی با کمپهای ترک اعتیاد دیجیتال را هم در نوشدارو بخوانید.
۱۲. پاک کردن ایمیلهای غیرضروری
ایمیلهای تبلیغاتی و خبرنامههای بیاستفاده، مثل خاکروبههایی هستند که در Inbox جمع میشوند و نمیگذارند پیامهای مهم را بهموقع ببینیم. برای سبکتر کردن اینباکس ایمیل خود:
- اشتراک ایمیلهای غیر ضروری را لغو کنید
- مرتب به پوشه Spam و Promotions سر بزنید و ایمیلهای غیرضروری را پاک کنید.
- برای ایمیلها مهم، دستهبندی و برچسبگذاری مشخص داشته باشید.
به این ترتیب هم ذهنتان خلوتتر و منظمتر میماند، هم رسیدگی به کارهای اولویتدار آسانتر میشود.
۱۳. خلوت کردن صفحهی اصلی گوشی
اگر دقت کنید، اغلب افراد موفق صفحهی اصلی گوشیشان بسیار خلوت است و فقط اپهای مهم را نگه میدارند. شما هم میتوانید اپهای غیر ضروری را به صفحات بعدی منتقل کنید یا آنها را در پوشههای مجزا قرار دهید. هرچه دسترسی به اپها سخت باشد، کمتر به استفاده از آنها وسوسه میشوید.
۱۴. بکآپ گرفتن از دادهها
از دست دادن اطلاعات مهم (مثل عکسها، یادداشتها و فایلهای کاری) بسیار آزاردهنده و گاهی جبرانناپذیر است. برای پیشگیری از این اتفاق، بهطور منظم از دادههای مهم خود روی هارد اکسترنال یا فضای ابری بکآپ بگیرید.
برخی از سرویسهای محبوب برای بکآپ گرفتن در فضای ابری (Cloud Storage):
- Google Drive
- Dropbox
- OneDrive
- iCloud
۱۵. نظمدهی و پاکسازی فایلهای دیجیتال
همانطور که خانهی فیزیکیمان هر چند وقت یکبار نیاز به مرتبکاری دارد، «خانهی دیجیتال» ما باید هر از گاهی «خانهتکانی» شود.
هر چند ماه یکبار:
- نگاهی سراسری به سیستم بیندازید و فایلها، عکسها، اپها و مدارک غیر ضروری را دور بریزید.
- اطلاعاتی که به نظرتان ضروری میآیند را به یک هارد اکسترنال، دستگاهی دیگر و یا فضای ابری منتقل کنید.
کنترل زندگی دیجیتال را خودتان به دست بگیرید!
منظور از عادتهای دیجیتال سالم فقط کارهایی مثل «استفادهی کمتر از گوشی» نیست؛ بلکه یعنی آگاهانه و هدفمند از فناوری استفاده کنیم و نه صرفا از روی عادت یا بیحوصلگی.
فناوری قرار نیست مالک زندگی ما باشد؛ قرار است ابزاری در خدمت ما باشد. با چند تغییر کوچک در عادتهای دیجیتال، میتوانیم دوباره فرمان زندگی دیجیتالمان را دست خودمان بگیریم و از تکنولوژی به نفع خودمان استفاده کنیم، نه برعکس.
نظر بدهید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.