دوربینهای نظارتی معمولاً برای تامین امنیت ما طراحی میشوند، اما همین ابزارها اگر به دست افراد اشتباه بیفتند و پنهانی استفاده شوند، حریم خصوصی را جداً به خاطر میاندازند. و متاسفانه همینطور که قطعات الکترونیکی و دوربینها کوچکتر میشوند، جاساز کردن آنها درون وسایل عادی، از همیشه آسانتر شده. مثلاً میشود دوربینهای کوچک را درون هرچیزی، از ساعت و شارژر گرفته تا سیستم تشخیص حریق، پریز برق و حتی اشیای تزئینی خانه پنهان کرد.
حالا گروهی از پژوهشگران اپلیکیشنی برای موبایل ساختهاند که میتواند با دقت ۸۸.۹ درصدی، دوربینهای مخفیِ محیط را پیدا کند.
چطور امکان دارد؟
پایهی اصلی این سیستم، حسگری به اسم Time-of-Flight یا «حسگر زمان پرواز» است که در بسیاری از گوشیهای هوشمند امروزی پیدا میشود. این حسگر یک پرتوی نور مادون قرمز به محیط میفرستد و سپس اندازه میگیرد که بازتاب نور از سطح یک جسم چقدر زمان برده است.
از حسگر Time-of-Flight معمولاً برای بهتر کردن کیفیت عکس، تشخیص عمق و مدلسازی سهبعدی استفاده میکنند. اما پژوهشگران سنگاپوری متوجه شدهاند که از هوش مصنوعی و دادههای همین حسگر میشود برای شناسایی بازتاب نور از دوربینهای مخفی هم کمک گرفت.
به زبان ساده، این برنامه دنبال نقاطی میگردد که نور از آنها به شکلی غیرعادی یا مشکوک بازمیتابد. از آنجا که لنز دوربین معمولاً سطح بازتابنده دارد، نور را به شکلی متفاوت از باقی اجسام بازتاب میدهد و این تفاوت برای هوش مصنوعی قابل تشخیص است.
چالشها و پتانسیلها
پیادهسازی این سیستم نبوغآمیز بههیچوجه آسان نیست. پژوهشگران در آزمایشهای خود متوجه شدند که اگر گوشی بیش از حد به جسم نزدیک باشد، حسگر با حجم زیادی از نور بازگشتی «اشباع» میشود و نتیجه دقیق نخواهد بود. از آن طرف، اگر موبایل خیلی دور باشد، بازتابها آنقدر ضعیف میشوند که دیگر از یکدیگر قابل تمیز دادن نخواهند بود.
برای حل این مشکل، قابلیتهایی متکی بر «واقعیت افزوده» (Augmented Reality) هم به اپلیکیشن اضافه شد تا کاربر بتواند شی مورد نظر را انتخاب کند و هنگام اسکن آن از زوایای مختلف، راجع به فاصلهی مناسب بازخورد بگیرد.
پس از این، اپلیکیشن هر نقطهای روی جسم که نور آن روشنتر از حد معمول است را بررسی میکند. نقاط پرنور میتوانند نشاندهنده سطوح بازتابنده (و احتمالاً لنز دوربین) باشند. بعد الگوریتم یادگیری ماشین وارد عمل میشود و بازتابهای معمولی را از موارد واقعاً مشکوک جدا میکند. این مرحله بسیار مهم است، چون در دنیای واقعی خیلی از وسایل براق هستند و هر بازتاب شدیدی لزوماً به معنی وجود دوربین نیست.
برای ارزیابی عملکرد این سیستم، پژوهشگران ۳۷۹ نفر را در یک آزمایش جالب شرکت دادند. به این افراد ویدیوهایی از ۳۰ شی مختلف نشان داده شد که از فاصلهی کمتر از یک متر ضبط شده بودند. سپس هر کسی باید تشخیص میداد که آیا در آن اشیا دوربین مخفی وجود دارد یا نه و اگر وجود داشت، باید محل آن را هم مشخص میکرد. نتیجه جالب بود: انسانهای معمولی با چشم غیرمسلح فقط در ۴۶ درصد مواقع توانستند دوربینها را پیدا کنند، در حالی که هوش مصنوعی به نرخ موفقیت ۸۸.۹ درصد رسید.
در آخر: آیا این تکنولوژی فراگیر هم میشود؟
همین حالا با جستجوی عباراتی مثل «Hidden Camera Detector» در اپ استورها، به اپلیکیشنهایی میرسیم که وعده پیدا کردن دوربین و تجهیزات نظارتی مخفی را میدهند. برخی از این اپلیکیشنها هیچکاری نمیکنند، اما برخی دیگر (که عمدتاً اشتراک پولی دارند) کارکردهای کمابیش خوبی به نمایش میگذارند.
کار اکثر این اپها، تشخیص میدان الکترومغناطیسی (EMF) است و از سنسور «مگنتومتر» گوشی استفاده میکنند؛ سنسوری که معمولاً در برنامه قطبنما به کار میآید. دقیقاً به همین خاطر، این اپها ممکن است به طیف وسیعی از اشیا مانند چراغ قوه، شارژر، سیم برق، اسپیکر، موتورهای کوچک و یا وسایل الکتریکی حساس شوند و هشدارهای اشتباه دهند. اما در نقاطی که اختلال کم است، این احتمال وجود دارد که بتوانید دوربینها و میکروفونهای مخفی را هم پیدا کنید.
در مجموع هر ابزاری که به کاربر در حفظ حریم خصوصی کمک کند، مفید است و گوشیهای هوشمند ما هم همین حالا ظرفیت زیادی برای استفادهی هوشمندانهتر (هم از سمت برنامهنویسان و هم کاربران عادی) دارند. اگرچه سنسورهای فعلی موبایل نمیتوانند جایگزین سختافزارهای تخصصی شناسایی دوربین مخفی شوند، اما شاید روزی برسد که «تشخیص وجود دوربین مخفی» هم به یکی از قابلیتهای عادی موبایلها تبدیل شود و مثل روشن کردن چراغقوه، با تنها یک لمس در دسترس باشد.
