هر سایت یا اپلیکیشنی نباید به تمام اطلاعات واقعی شما دسترسی داشته باشد. بعضی سرویسها برای ارائه خدمات، احراز هویت، جلوگیری از تقلب، صدور فاکتور یا ارسال کالا واقعاً به اطلاعات مشخصی نیاز دارند؛ اما اگر یک برنامه بدون دلیل روشن کد ملی، تاریخ تولد، نشانی دقیق یا اطلاعات شغلی میخواهد، بهتر است پیش از تکمیل فرم علت آن را بررسی کنید.
اصل ساده این است: فقط اطلاعاتی را ارائه کنید که برای همان خدمت ضروری است.
چه زمانی ارائه اطلاعات واقعی ضروری است؟
اپلیکیشنهای بانکی، صرافیهای قانونی، بعضی خدمات دولتی، شرکتهای بیمه و سرویسهایی که باید هویت کاربران را احراز کنند، ممکن است براساس قوانین یا الزامات امنیتی به اطلاعات واقعی نیاز داشته باشند.
فروشگاه اینترنتی نیز برای تحویل سفارش به نام، شماره تماس و نشانی نیاز دارد. پلتفرم ثبت آگهی ممکن است برای جلوگیری از کلاهبرداری، تأیید شماره تلفن یا بررسی هویت فروشنده اطلاعاتی دریافت کند.
در چنین سرویسهایی اطلاعات جعلی وارد نکنید؛ زیرا ممکن است باعث مسدودشدن حساب، دشوارشدن بازیابی آن یا ایجاد مشکل در دریافت خدمات شود. بهجای ارائه اطلاعات نادرست، ابتدا اعتبار سرویس و ضرورت هرکدام از دادههای درخواستی را بررسی کنید.
چه زمانی درخواست اطلاعات باید مشکوک به نظر برسد؟
نوع اطلاعات درخواستی باید با کاری که سرویس انجام میدهد تناسب داشته باشد. برای مثال، یک برنامه موسیقی برای پخش آهنگ معمولاً به کد ملی یا نشانی دقیق منزل نیاز ندارد. یک سایت دانلود فایل نیز نباید بدون ارائه توضیح منطقی، تصویر مدرک هویتی یا اطلاعات کامل محل سکونت درخواست کند.
در قوانین و استانداردهای حفاظت از حریم خصوصی، این رویکرد با عنوان کمینهسازی دادهها شناخته میشود؛ یعنی سرویس فقط اطلاعاتی را جمعآوری کند که برای هدف مشخص آن لازم است. قانون تجارت الکترونیکی ایران نیز درباره دادههای شخصی بر مشخصبودن هدف جمعآوری، تناسب اطلاعات با همان هدف و استفادهنکردن از دادهها برای مقاصد دیگر تأکید دارد. مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا نیز جمعآوری دادههای متناسب و محدود به میزان ضروری را یکی از اصول پردازش اطلاعات شخصی میداند.
قبل از واردکردن اطلاعات، از خودتان بپرسید:
- این اطلاعات برای کدام قابلیت لازم است؟
- ارائه آن اجباری است یا میتوان بخش را خالی گذاشت؟
- اگر آن را ارائه نکنم، دقیقاً کدام خدمت غیرفعال میشود؟
- اطلاعات تا چه زمانی نگهداری میشود؟
- آیا دادهها در اختیار شرکتهای دیگر قرار میگیرند؟
- آیا امکان حذف حساب و اطلاعات وجود دارد؟
اگر سرویس پاسخ روشنی ندارد و بدون اطلاعات اضافی اجازه ادامه نمیدهد، میتوانید از استفاده از آن صرفنظر کنید.
اطلاعات هویتی چه خطراتی دارند؟
نام، شماره تلفن، تاریخ تولد، کد ملی، نشانی، تصویر کارت شناسایی و اطلاعات بانکی هرکدام بهتنهایی یا در کنار یکدیگر میتوانند برای شناسایی شما استفاده شوند.
نشت این دادهها ممکن است به ساخت پیامهای فیشینگ باورپذیرتر، جعل هویت، تماسهای هدفمند، حدسزدن پرسشهای بازیابی یا اتصال حسابهای مختلف شما به یکدیگر کمک کند. محدودکردن ردپای دیجیتال و ندادن دسترسی غیرضروری به برنامهها میتواند مقدار اطلاعاتی را که در اختیار شرکتها و اشخاص ثالث قرار میگیرد کاهش دهد.
وجود علامت قفل و HTTPS فقط نشان میدهد ارتباط شما با سایت رمزنگاری شده است. این علامت ثابت نمیکند که صاحب سایت قابلاعتماد است، اطلاعات را درست نگهداری میکند یا بعدها از آنها سوءاستفاده نخواهد شد.
پیش از نصب برنامه چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
برنامه را از فروشگاه رسمی دریافت کنید و نام توسعهدهنده، تعداد نصب، سابقه بهروزرسانی و نظرات کاربران را بررسی کنید.
در Google Play بخش Data safety نشان میدهد توسعهدهنده اعلام کرده چه اطلاعاتی جمعآوری یا با دیگران به اشتراک گذاشته میشود و آیا بعضی دادهها اختیاریاند. این اطلاعات براساس اظهار توسعهدهنده ارائه میشوند و نباید تنها معیار اعتماد باشند، اما برای مقایسه برنامهها مفیدند.
مجوزهای برنامه را نیز کنترل کنید. یک برنامه پخش موسیقی ممکن است برای اجرای فایلها به دسترسی مشخصی نیاز داشته باشد، اما درخواست دائمی موقعیت مکانی، فهرست مخاطبان یا میکروفون باید دلیل قابلقبولی داشته باشد. دسترسیهایی را که برای عملکرد اصلی برنامه لازم نیستند، غیرفعال کنید.
در آیفون میتوانید از مسیر Settings > Privacy & Security > App Privacy Report ببینید برنامهها چند بار به مکان، دوربین و میکروفون دسترسی داشتهاند و با چه دامنههایی ارتباط برقرار کردهاند.
چگونه اطلاعات کمتری در اختیار سرویسها قرار دهیم؟
فیلدهای اختیاری را خالی بگذارید و برای عضویت در خبرنامه یا تبلیغات، رضایت پیشفرض را غیرفعال کنید. برای سرویسهای کماهمیت میتوانید از یک ایمیل جداگانه استفاده کنید تا ایمیل اصلی شما کمتر در معرض تبلیغات و نشت اطلاعات قرار بگیرد.
تصویر مدارک هویتی را فقط از طریق برنامه یا وبسایت رسمی و برای یک ضرورت مشخص ارسال کنید. مدرک را در پیامرسان برای پشتیبان ناشناس نفرستید و روی لینکهایی که از طریق پیامک یا شبکههای اجتماعی دریافت کردهاید، اطلاعات هویتی وارد نکنید.
حسابهای قدیمی و بلااستفاده را حذف و مجوز برنامههایی را که دیگر استفاده نمیکنید لغو کنید. البته حذف برنامه از گوشی الزاماً اطلاعاتی را که قبلاً روی سرور آن شرکت ذخیره شده است پاک نمیکند؛ برای این کار باید از گزینه حذف حساب یا درخواست حذف داده استفاده کنید.
اطلاعات شخصی را مانند پول خرج کنید: قبل از تحویل آن، بدانید چه کسی آن را میگیرد، چرا به آن نیاز دارد و بعداً با آن چه کاری انجام میدهد. اگر یک سرویس برای ارائه کاری ساده، اطلاعاتی نامتناسب درخواست میکند و توضیح روشنی هم ندارد، امنترین انتخاب میتواند استفادهنکردن از همان سرویس باشد.
منابع
قانون تجارت الکترونیکی ایران، مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا، راهنماهای CISA درباره کاهش ردپای دیجیتال و مدیریت مجوز برنامهها، و مستندات رسمی Google Play و Apple درباره بررسی رفتار برنامهها و اطلاعات جمعآوریشده.