درخواست شماره موبایل هنگام خرید، به‌خودی‌خود نشانه سوءاستفاده نیست؛ ممکن است فروشگاه برای صدور فاکتور، اطلاع‌رسانی سفارش یا عضویت در باشگاه مشتریان به آن نیاز داشته باشد. مشکل زمانی شروع می‌شود که شماره بدون توضیح روشن و رضایت واقعی مشتری جمع‌آوری شود و بعد برای تبلیغات مکرر، ساخت پروفایل مشتری یا انتقال به مجموعه‌های دیگر به کار برود.
شماره موبایل مانند رمز عبور یک «راز امنیتی» نیست، اما بخشی از اطلاعات شخصی و هویت دیجیتال شماست. این شماره می‌تواند حساب‌های مختلف را به یک فرد متصل کند و برای ارسال پیام‌های تبلیغاتی، فیشینگ یا تماس‌های مزاحم مورد استفاده قرار گیرد.
آیا برای خرید باید شماره موبایل بدهیم؟
اگر فروشگاه شماره را فقط برای عضویت در باشگاه مشتریان و ارسال پیشنهادهای تبلیغاتی می‌خواهد، می‌توانید عضویت را نپذیرید و شماره خود را ارائه نکنید. بهتر است از فروشنده بپرسید:
- ارائه شماره برای تکمیل خرید اجباری است یا اختیاری؟
- شماره دقیقاً برای چه کاری استفاده می‌شود؟
- آیا پیامک تبلیغاتی ارسال خواهد شد؟
- چگونه می‌توان عضویت و پیامک‌ها را لغو کرد؟
- اطلاعات در اختیار شرکت یا مجموعه دیگری قرار می‌گیرد یا نه؟
ممکن است در بعضی خریدها، خدمات پس از فروش، ارسال کالا یا صدور نوع خاصی از فاکتور، شماره تماس واقعاً موردنیاز باشد. در چنین شرایطی نیز فروشگاه باید هدف استفاده از شماره را روشن کند و نباید رضایت برای دریافت تبلیغات را با فرایند اصلی خرید یکی بداند.
باشگاه مشتریان چه زمانی حریم خصوصی را نقض می‌کند؟
عضویت در باشگاه مشتریان زمانی قابل‌قبول است که مشتری بداند چه اطلاعاتی جمع می‌شود و برای چه هدفی استفاده خواهد شد. قانون تجارت الکترونیکی ایران در زمینه پردازش داده‌های شخصی در مبادلات الکترونیکی تأکید می‌کند که هدف جمع‌آوری باید مشخص و واضح باشد، فقط اطلاعات متناسب با همان هدف دریافت شود و داده‌ها برای هدف دیگری به کار نروند. این قانون همچنین امکان دسترسی، اصلاح و درخواست حذف اطلاعات شخصی را پیش‌بینی کرده است.
منشور حقوق شهروندی نیز گردآوری اطلاعات خصوصی را بدون رضایت آگاهانه یا حکم قانون ممنوع می‌داند و بر حفاظت از اطلاعات شخصی نزد اشخاص حقیقی و حقوقی تأکید می‌کند. بااین‌حال، ایران هنوز یک قانون جامع حفاظت از داده‌ها با ساختار و ضمانت اجرای مشابه مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا ندارد؛ بنابراین مشتری بهتر است پیش از ارائه شماره، خودش درباره ضرورت آن سؤال کند.
نوشتن شماره روی یک برگه، گفتن آن با صدای بلند مقابل مشتریان دیگر یا ثبت‌کردن آن در سامانه‌ای که سیاست حریم خصوصی مشخصی ندارد نیز می‌تواند خطر افشا و سوءاستفاده را افزایش دهد.
چگونه پیامک‌های تبلیغاتی را متوقف کنیم؟
در قدم اول، از همان فروشگاه بخواهید شماره شما را از فهرست تبلیغاتی و باشگاه مشتریان حذف کند. اگر پیامک دارای گزینه لغو یا سرشماره مشخصی است، از همان مسیر نیز انصراف خود را ثبت کنید.
برای مدیریت پیامک‌های انبوه تبلیغاتی می‌توان کد دستوری #۸۰۰* را شماره‌گیری کرد. طبق اعلام وزارت ارتباطات، ارسال کد ۱۱ در این سامانه برای لغو پیامک‌های انبوه و کد ۱۲ برای فعال‌سازی دوباره آن‌ها در نظر گرفته شده است. این تنظیم ممکن است پیامک‌های خدماتی ضروری، مانند اطلاع‌رسانی بانکی یا وضعیت سفارش، را متوقف نکند.
اگر تبلیغات از یک شماره شخصی ارسال می‌شود یا با وجود لغو همچنان ادامه دارد، می‌توان موضوع را از طریق سامانه ثبت شکایات ۱۹۵ پیگیری کرد. وزارت ارتباطات پیش‌تر اعلام کرده است که شماره‌های شخصی ارسال‌کننده پیامک تبلیغاتی مزاحم پس از بررسی می‌توانند مسدود شوند.
فروشگاه‌ها چگونه باشگاه مشتریان بهتری بسازند؟
باشگاه مشتریان نباید فقط یک بانک شماره برای ارسال مداوم تخفیف‌ها باشد. فروشگاه باید عضویت را اختیاری و شفاف کند، برای تبلیغات رضایت جداگانه بگیرد، تعداد پیام‌ها را محدود نگه دارد و راه لغو ساده‌ای ارائه دهد.
مشتری وفادار بیشتر با کیفیت کالا، برخورد مناسب، پاسخ‌گویی و اعتماد به دست می‌آید. ارسال پیامک بدون رضایت یا دشوارکردن لغو عضویت ممکن است به‌جای افزایش فروش، باعث مزاحمت و کاهش اعتماد مشتری شود.
شماره موبایل را مانند یک اطلاعات بی‌ارزش و عمومی در اختیار هر فروشگاهی قرار ندهید. پیش از اعلام آن بپرسید چرا لازم است، چگونه نگهداری می‌شود و آیا می‌توانید بدون عضویت تبلیغاتی خریدتان را انجام دهید.
منابع
قانون تجارت الکترونیکی، منشور حقوق شهروندی و اطلاعیههای رسمی وزارت ارتباطات و سازمان تنظیم مقررات درباره مدیریت و گزارش پیامک‌های تبلیغاتی.