آگهی استخدامی که حقوق بالا، بیمه، سرویس رفتوآمد، غذا، جای خواب و استخدام فوری را یکجا وعده میدهد، لزوماً جعلی نیست؛ اما اگر اطلاعات روشنی درباره کارفرما و موقعیت شغلی ارائه نکند و هدف اصلی آن کشاندن کارجو به یک دفتر و دریافت پول باشد، باید با احتیاط بیشتری بررسی شود.
نکته مهم این است که دریافت هزینه از سوی یک کاریابی مجاز، بهتنهایی نشانه کلاهبرداری نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که آگهی با وعدههای غیرواقعی منتشر شود، موقعیت معرفیشده با متن آگهی تفاوت اساسی داشته باشد یا کارجو پیش از دریافت اطلاعات شفاف، برای پرداخت تحت فشار قرار بگیرد.
آگهی کاریابی فریبنده چگونه کار میکند؟
در این روش، تعداد زیادی آگهی با عنوانهای مختلف اما متن و شماره تماس مشابه منتشر میشود. شرایط آگهیها معمولاً بسیار جذاب است: حقوق بالاتر از معمول، نیازنداشتن به سابقه، استخدام فوری و مجموعهای از مزایا که برای طیف گستردهای از کارجویان وسوسهکننده است.
پس از تماس، اطلاعات دقیق شغل تلفنی ارائه نمیشود و از کارجو میخواهند برای اطلاع از جزئیات به دفتر مراجعه کند. در محل نیز ابتدا هزینه ثبتنام، مشاوره یا معرفی شغل مطرح میشود؛ اما فرصتهایی که بعداً معرفی میشوند ممکن است از نظر عنوان شغلی، حقوق، محل کار یا مزایا با آگهی اولیه تفاوت زیادی داشته باشند.
در چنین شرایطی، آگهی جذاب بیشتر نقش طعمه را دارد تا معرفی دقیق یک فرصت شغلی.
چرا فشار بیکاری تشخیص آگهی نامعتبر را دشوارتر میکند؟
بیکاری و نگرانی مالی میتوانند با اضطراب، کاهش رضایت از زندگی و فشار روانی همراه باشند. فردی که مدت زیادی دنبال کار بوده است، ممکن است بخواهد هر فرصت امیدوارکنندهای را سریع امتحان کند؛ بهخصوص وقتی آگهی وعده میدهد تمام مشکلات استخدام را یکجا حل میکند.
اعتمادکردن در چنین شرایطی به معنی سادهلوحبودن کارجو نیست. آگهیهای فریبنده دقیقاً از نیاز واقعی افراد به درآمد، ثبات و امید استفاده میکنند. بهترین واکنش، سرزنش خود یا دیگران نیست؛ بلکه ایجاد یک مرحله بررسی میان دیدن آگهی و پرداخت پول است.
آیا کاریابیهای مجاز میتوانند از کارجو هزینه بگیرند؟
بله. در ایران، دفاتر مشاوره شغلی و کاریابی غیردولتی برای فعالیت باید مجوز وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی داشته باشند و خدمات آنها میتواند براساس تعرفه مصوب هزینه داشته باشد. بنابراین این تصور که «هر کاریابی که پول میگیرد کلاهبردار است» درست نیست.
براساس تعرفه اعلامشده برای سال ۱۴۰۵، هزینه ثبتنام کارجو در کاریابی یا ویرایش اطلاعات او در سامانه مورد تأیید وزارت کار ۴۰۰ هزار تومان اعلام شده است؛ درحالیکه ثبتنام مستقیم کارجو در سامانه مورد تأیید وزارتخانه رایگان است. همچنین کاریابی مجاز در صورت اشتغال کارجو، تحت شرایط تعیینشده میتواند حقالزحمه دریافت کند.
پس مبلغ ۳۰۰ یا ۴۰۰ هزار تومان بهتنهایی وقوع کلاهبرداری را ثابت نمیکند. باید بررسی کرد دفتر مجوز دارد یا نه، مبلغ مطابق تعرفه دریافت میشود یا نه، رسید رسمی ارائه میشود یا نه و خدمات وعدهدادهشده با واقعیت مطابقت دارند یا نه.
چه نشانههایی در آگهی استخدام هشداردهندهاند؟
هیچ نشانهای بهتنهایی جعلیبودن یک آگهی را ثابت نمیکند؛ اما کنار هم قرارگرفتن این موارد به بررسی بیشتر نیاز دارد:
- نام کارفرما، محل کار و شرح وظایف بهروشنی اعلام نمیشود.
- حقوق و مزایا بسیار جذاباند، اما درباره ساعت کار، نوع قرارداد و شرایط استخدام توضیحی وجود ندارد.
- آگهیدهنده از پاسخدادن تلفنی طفره میرود و فقط بر مراجعه حضوری تأکید میکند.
- پیش از معرفی فرصت مشخص، برای پرداخت فوری فشار وارد میشود.
- موقعیتهای ارائهشده در دفتر با عنوان و شرایط آگهی تفاوت اساسی دارند.
- استخدام قطعی یا درآمد بالا بدون ارزیابی مهارت و شرایط کارجو تضمین میشود.
- تعداد زیادی آگهی با متنهای تقریباً یکسان و عنوانهای متفاوت منتشر شده است.
نهادهای حمایت از مصرفکننده نیز حقوق غیرمتعارف، درخواست اطلاعات حساس پیش از روشنشدن جزئیات شغل و فشار برای پرداخت را از نشانههای رایج آگهیهای استخدامی مشکوک معرفی میکنند.
پیش از مراجعه به دفتر کاریابی چه سؤالهایی بپرسیم؟
قبل از صرف وقت یا پرداخت هزینه، نام کامل دفتر، شماره مجوز، نام کارفرما، عنوان شغلی، محل کار، حدود حقوق، ساعت کاری و نوع قرارداد را بپرسید.
همچنین روشن کنید که مبلغ درخواستی دقیقاً بابت چه خدمتی است، در چه زمانی دریافت میشود و آیا برای آن رسید و قرارداد ارائه خواهد شد. اگر پاسخ این سؤالها مبهم است یا از شما میخواهند ابتدا پول بدهید و بعداً درباره شغل توضیح میدهند، پرداخت را متوقف کنید.
مجوز دفتر و اطلاعات آن را از مسیرهای رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان بررسی کنید. صرف داشتن تابلو، دفتر فیزیکی یا تعداد زیادی آگهی، مجازبودن فعالیت را ثابت نمیکند.
اگر پس از پرداخت متوجه فریب شدیم چه کنیم؟
نسخه آگهی، شماره تماس، پیامها، رسید پرداخت، قرارداد، نشانی دفتر و توضیحات فرصتهایی را که معرفی شدهاند نگه دارید. اگر متن آگهی حذف شد، اسکرینشاتها و لینک ذخیرهشده میتوانند برای بازسازی ماجرا مفید باشند.
ابتدا درخواست کنید خدمات ارائهشده، مبلغ دریافتشده و شرایط بازپرداخت بهصورت مکتوب توضیح داده شوند. آگهی گمراهکننده را به پلتفرم منتشرکننده گزارش کنید و تخلف احتمالی دفتر را از اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان پیگیری کنید. اگر معتقدید از ابتدا با وعده دروغین و فریب از شما پول گرفته شده است، برای انتخاب مسیر حقوقی یا کیفری از مشاوره حقوقی استفاده کنید.
یک آگهی کاریابی مفید قرار نیست تمام دشواریهای پیدا کردن شغل را انکار کند. هرچه وعدهها بزرگتر و اطلاعات واقعی کمتر باشند، لازم است پیش از مراجعه و پرداخت، هویت دفتر و خود موقعیت شغلی را دقیقتر بررسی کنید.
منابع
آییننامه اجرایی فعالیت دفاتر کاریابی غیردولتی و مصوبه نرخ فعالیت این دفاتر؛ تعرفه خدمات کاریابی در سال ۱۴۰۵؛ راهنماهای کمیسیون فدرال تجارت آمریکا درباره آگهیهای استخدام جعلی؛ و منابع انجمن روانشناسی آمریکا درباره آثار روانی بیکاری.