کالاها و خدمات غیرقانونی یا کمیاب، زمینه مناسبی برای کلاهبرداری اینترنتی ایجاد میکنند؛ زیرا فروشنده میداند قربانی برای پیگیری ماجرا با موانع و نگرانیهای بیشتری روبهرو است. صفحهها و کانالهای مدعی فروش مشروبات الکلی نمونهای از این داماند: مبلغ را پیشاپیش دریافت میکنند، اما کالایی ارسال نمیشود و پس از پرداخت نیز ارتباط را قطع میکنند. پلیس فتا پیشتر درباره تبلیغات فروش فوری و بهظاهر امن مشروبات الکلی در شبکههای اجتماعی و استفاده از آنها برای کلاهبرداری هشدار داده است.
کلاهبرداری با فروش اینترنتی مشروبات الکلی چگونه انجام میشود؟
کلاهبردار ابتدا یک صفحه یا کانال ظاهراً معتبر میسازد. تصاویر برندهای گرانقیمت، تعداد زیادی دنبالکننده و پیامهای موسوم به «رضایت مشتری» برای جلب اعتماد مخاطب منتشر میشوند. تعداد بالای دنبالکنندگان یا انتشار رسید و گفتوگوی مشتریان، اعتبار واقعی فروشنده را ثابت نمیکند؛ زیرا این موارد میتوانند خریداری، جعل یا با چند حساب وابسته به خود صفحه تولید شده باشند.
در مرحله بعد، فردی با عنوان پشتیبان به پیامها پاسخ میدهد و ادعاهایی مانند داشتن چند انبار، ارسال سریع در سراسر کشور یا تحویل چندساعته مطرح میکند. هدف این توضیحات، طبیعی و سازمانیافته نشاندادن فعالیت صفحه است؛ در حالی که خریدار امکان بررسی انبار، هویت فروشنده یا وجود واقعی کالا را ندارد.
کلاهبردار سپس نام، شماره تلفن و نشانی خریدار را دریافت میکند و برای آغاز ارسال، شماره یک کارت بانکی شخصی را میفرستد. پس از کارتبهکارت، ممکن است خریدار مسدود شود، صفحه نام خود را تغییر دهد یا پشتیبان دیگر پاسخ ندهد.
چرا این نوع کلاهبرداری برای مجرمان جذاب است؟
خرید، فروش، حمل و نگهداری مشروبات الکلی در قوانین ایران جرمانگاری شده است. ماده ۷۰۲ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی برای این اعمال مجازات تعیین کرده و درباره مشروبات خارجی، مقررات مبارزه با قاچاق کالا و ارز نیز ممکن است مطرح شود.
همین وضعیت قانونی باعث میشود بعضی قربانیان از ترس پیامدهای حقوقی، قضاوت اطرافیان یا افشای اطلاعات شخصی، از گزارش کلاهبرداری منصرف شوند. کلاهبرداران نیز ممکن است روی همین سکوت حساب کنند. مقامهای پلیس هم به این الگو اشاره کردهاند: مجرمان سراغ معاملاتی میروند که احتمال میدهند قربانی بهدلیل غیرقانونیبودن موضوع، شکایت نکند.
این مسئله به معنای بدونخطر بودن شکایت برای خریدار نیست. چون موضوع اولیه معامله میتواند خودش واجد وصف کیفری باشد، شخصی که در چنین معاملهای پول از دست داده است بهتر است پیش از ثبت اظهارات رسمی با وکیل کیفری مشورت کند. شرایط هر پرونده، از جمله پیامها، میزان پیشرفت معامله، پرداخت انجامشده و اینکه کالایی تحویل شده یا نه، میتواند در ارزیابی حقوقی اثرگذار باشد.
نشانههای یک صفحه مشکوک چیست؟
هیچکدام از این نشانهها بهتنهایی کلاهبرداری را اثبات نمیکنند، اما کنار هم قرارگرفتن آنها خطر را بالا میبرد:
- فروشنده هیچ هویت، نشانی و مجوز قابلبررسی ندارد.
- فقط کارتبهکارت و پرداخت کامل پیش از تحویل را میپذیرد.
- شماره کارت متعلق به فردی متفاوت از مدیر صفحه است.
- وعده ارسال فوری از چند انبار ناشناس مطرح میشود.
- نظرات صفحه بسته است یا رضایت مشتریان فقط بهصورت تصویر منتشر میشود.
- فروشنده برای پرداخت عجله ایجاد میکند یا موجودی را محدود نشان میدهد.
- با پیشنهاد پرداخت هنگام تحویل، تماس تصویری یا مشاهده حضوری مخالفت میکند.
- پس از مطرحشدن سؤالهای ساده، لحن پشتیبان ناگهان توهینآمیز یا تهدیدآمیز میشود.
توهینکردن فروشنده پس از خودداری خریدار از پیشپرداخت، فقط نشانه رفتار نامناسب نیست؛ میتواند نشان دهد هدف اصلی صفحه دریافت پول قبل از فراهمشدن هر امکان بررسی بوده است.
در صورت پرداخت پول چه اطلاعاتی را حفظ کنیم؟
پیامها را پاک نکنید و صفحه را پیش از ذخیره مدارک مسدود نکنید. از نام کاربری، نشانی صفحه، تصاویر آگهی، گفتوگوها، شماره تماس، شماره کارت، رسید انتقال وجه و زمان پرداخت نسخه کامل تهیه کنید. تغییر نام صفحه یا حذف محتوا پس از کلاهبرداری رایج است؛ بنابراین ثبت سریع اطلاعات اهمیت دارد.
در سریعترین زمان ممکن موضوع را به بانک اطلاع دهید و درباره اقدامات قابلانجام برای تراکنش سؤال کنید. برای گزارش تخلف سایبری میتوان اطلاعات را در اختیار پلیس فتا گذاشت و برای آغاز پیگیری قضایی نیز معمولاً ثبت شکواییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود. با توجه به غیرقانونیبودن موضوع معامله، دریافت مشاوره حقوقی مستقل پیش از شرح ماجرا و ثبت شکایت ضروری است.
مطمئنترین راه پیشگیری، واردنشدن به معامله کالاهای غیرقانونی در شبکههای اجتماعی است. دنبالکننده زیاد، برخورد محترمانه، تصاویر برندهای لوکس و وعده ارسال سریع، جای هویت قابلبررسی و مسیر قانونی خرید را نمیگیرند.
منابع
گزارشها و هشدارهای پلیس فتا درباره کلاهبرداری با وعده فروش مشروبات الکلی در شبکههای اجتماعی، ماده ۷۰۲ قانون مجازات اسلامی و مقررات قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز.