فرض کنید یک روز عکسی برایتان فرستاده میشود که در آن همسر یا دوستتان را کنار فرد دیگری، در یک سفر یا رستوران، میبینید. عکس کاملاً واقعی به نظر میرسد؛ اما اگر آن تصویر با هوش مصنوعی ساخته یا دستکاری شده باشد، ممکن است شما بهخاطر اتفاقی که اصلاً رخ نداده است، عصبانی شوید، شک کنید یا حتی یک رابطه و اعتماد چندین و چند ساله را زیر سؤال ببرید.
جعل تصویر با هوش مصنوعی میتواند عکسهایی بسازد که افراد را در موقعیتها یا مکانهایی نشان میدهد که واقعاً در آن حضور نداشتهاند. به همین دلیل، دیدن یک عکس بهتنهایی همیشه برای اثبات یک اتفاق کافی نیست و بررسی منبع و صحت تصویر اهمیت زیادی دارد.
هوش مصنوعی چگونه میتواند یک تصویر جعلی بسازد؟
ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند تصویر افرادی را به شکلی تولید یا ویرایش کنند که حضور آنها در یک مکان یا کنار شخص دیگری واقعی به نظر برسد. در نتیجه، صرف دیدن یک عکس لزوماً به این معنا نیست که اتفاقی که تصویر نشان میدهد، واقعاً رخ داده است.
در چنین شرایطی، ممکن است یک تصویر ساختگی بهعنوان مدرک یک اتفاق واقعی مطرح شود؛ در حالی که تصویر، روایت درستی از واقعیت ارائه نمیکند.
چرا اعتماد به یک عکس جعلی خطرناک است؟
تصویر میتواند روی قضاوت و احساسات افراد تأثیر زیادی بگذارد. وقتی فردی تصویری را میبیند که ظاهراً نشان میدهد همسر، دوست یا یکی از نزدیکانش در موقعیتی خاص حضور داشته، ممکن است پیش از بررسی حقیقت، بر اساس همان تصویر واکنش نشان دهد.
به همین دلیل، یک تصویر ساختگی میتواند باعث شکلگیری اتهام، مشاجره یا آسیب به یک رابطه شود؛ حتی اگر اتفاقی که تصویر ادعا میکند هرگز رخ نداده باشد.
چگونه یک تصویر مشکوک را بررسی کنیم؟
دیدن یک عکس بهتنهایی برای اثبات یک اتفاق کافی نیست. پیش از قضاوت یا واکنش، بهتر است چند نکته بررسی شود:
- منبع اصلی تصویر مشخص باشد و بدانیم تصویر برای اولینبار از چه حساب یا فردی منتشر شده است.
- تاریخ، مکان و زمینه انتشار تصویر با ادعایی که درباره آن مطرح میشود، مطابقت داشته باشد.
- تصویر بدون بررسی بیشتر بهعنوان مدرک قطعی یک اتفاق در نظر گرفته نشود.
- در صورت ایجاد اختلاف، درباره تصویر از خود فرد توضیح خواسته شود و تصمیم مهم تنها بر اساس یک عکس گرفته نشود.
آیا ساخت و انتشار تصویر جعلی میتواند جرم باشد؟
در ایران، قانون برای برخی شکلهای تغییر یا انتشار غیرمجاز تصویر دیگران، ضمانت کیفری در نظر گرفته است. بر اساس ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی، تغییر یا تحریف تصویر، صوت یا فیلم دیگری و انتشار آن، یا انتشار آن با علم به تحریف، در صورتی که عرفاً موجب هتک حیثیت فرد شود، جرم است.
همچنین اگر تصویر خصوصی یا خانوادگی فرد بدون رضایت او منتشر شود و این کار موجب ضرر یا هتک حیثیت او شود، ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی میتواند مطرح باشد.
بنابراین، نباید تصور کرد چون یک تصویر با هوش مصنوعی ساخته شده، استفاده از آن خارج از چارچوب قانون است. البته صرف ساختن یک تصویر جعلی بدون انتشار، لزوماً بهتنهایی به معنای تحقق جرم موضوع ماده ۷۴۴ نیست و تشخیص عنوان مجرمانه به نحوه تولید، انتشار، محتوای تصویر و آثار آن بستگی دارد.
اگر تصویر جعلی از شما منتشر شد، چه کار کنید؟
اول از همه، از ترس یا خجالت موضوع را رها نکنید. پلیس فتا از شهروندان خواسته در صورت مواجهه با تهدید، اخاذی یا انتشار غیرمجاز اطلاعات و تصاویر شخصی، موضوع را گزارش کنند و شماره ۰۹۶۳۸۰ را نیز برای مرکز فوریتهای سایبری اعلام کرده است.
پیش از حذف محتوا، تا حد امکان مستندات آن را نگه دارید؛ از جمله اسکرینشات تصویر، نام کاربری منتشرکننده، لینک صفحه، تاریخ و ساعت انتشار و پیامهایی که همراه تصویر ارسال شدهاند. این اطلاعات میتواند برای پیگیری موضوع مفید باشد.
همچنین بهتر است تصویر جعلی را برای افراد دیگر ارسال نکنید و بدون بررسی، درباره سازنده یا منتشرکننده آن ادعای قطعی مطرح نکنید. پیگیری قانونی را از مسیر پلیس فتا و مراجع قضایی انجام دهید.
تصویر جعلی نسازید، حتی برای شوخی!
هوش مصنوعی فقط یک ابزار سرگرمی نیست و ساختن تصویری که فرد دیگری را در موقعیتی نادرست یا تحقیرآمیز نشان دهد، میتواند به آبرو و زندگی واقعی او آسیب بزند. حتی اگر هدف اولیه «شوخی» باشد، انتشار چنین محتوایی میتواند پیامدهای قانونی داشته باشد.
پس قبل از ساختن یا انتشار تصویر جعلی از یک فرد واقعی، باید به این سؤال ساده فکر کنیم: اگر همین تصویر جعلی درباره خودمان منتشر شود، آیا باز هم آن را شوخی بیضرر میدانیم؟