«کتفیشینگ» (Catfishing) یعنی ساختن یک هویت جعلی در اینترنت یا جا زدن خود بهجای فردی دیگر برای برقراری ارتباط با دیگران. فرد پشت حساب جعلی ممکن است از نام، عکسها، شغل و داستان زندگی شخص دیگری استفاده کند تا قابلاعتمادتر به نظر برسد.
هر حساب غیرواقعی الزاماً با هدف ارتکاب جرم ساخته نمیشود؛ اما کتفیشینگ میتواند مقدمه کلاهبرداری عاطفی، سرقت پول و اطلاعات، اخاذی، آزار یا جعل هویت باشد. در کلاهبرداری عاطفی، مجرم با یک هویت ساختگی اعتماد قربانی را جلب میکند و سپس برای دریافت پول، اطلاعات شخصی یا انجام انتقال مالی از او سوءاستفاده میکند.
کتفیش چگونه اعتماد قربانی را جلب میکند؟
گرداننده حساب جعلی معمولاً پروفایلی متناسب با علایق قربانی میسازد. ممکن است خودش را فردی موفق، جذاب، تنها یا گرفتار یک شرایط خاص معرفی کند و خیلی سریع برای ایجاد صمیمیت تلاش کند.
بعد از شکلگیری اعتماد، ممکن است از قربانی بخواهد گفتوگو را از پلتفرم اصلی به یک پیامرسان خصوصی منتقل کند. درخواست پول معمولاً با داستانهایی مانند هزینه درمان، مشکل سفر، مسدودشدن حساب، فرصت سرمایهگذاری یا یک وضعیت اضطراری همراه میشود. افبیآی هشدار میدهد که درخواست پول، رمزارز، اطلاعات شخصی یا انتقال وجه از طرف فردی که فقط آنلاین میشناسید، از نشانههای مهم کلاهبرداری است.
چه نشانههایی میتوانند به شناسایی پروفایل جعلی کمک کنند؟
هیچکدام از این رفتارها بهتنهایی جعلیبودن یک حساب را ثابت نمیکنند؛ اما کنار هم قرارگرفتن چند مورد باید شما را محتاط کند:
- فردی ناشناس بدون مقدمه ارتباط صمیمی را آغاز میکند.
- پروفایل ظاهری بسیار کامل یا رویایی دارد، اما سابقه فعالیت طبیعی و قابلبررسی ندارد.
- احساسات شدید، اعتماد یا صحبت از رابطه جدی خیلی سریع شکل میگیرد.
- توضیحات فرد درباره شغل، محل زندگی یا گذشتهاش با یکدیگر سازگار نیست.
- تماس تصویری زنده یا ملاقات حضوری را بارها با بهانههای مختلف لغو میکند.
- برای پول، هدیه، رمزارز، اطلاعات هویتی یا کمک در انتقال وجه درخواست میدهد.
- میخواهد رابطه را از دوستان و اعضای خانواده پنهان نگه دارید.
- تصاویر پروفایل او با نامها یا مشخصات متفاوت در سایتهای دیگر دیده میشوند.
اجتناب از تماس تصویری یا کمبودن تعاملات یک حساب، دلیل قطعی برای کتفیشبودن نیست. بعضی افراد واقعی نیز به دلایل شخصی یا امنیتی تماس تصویری برقرار نمیکنند. تشخیص باید بر پایه مجموعهای از ناسازگاریها، فشارها و درخواستهای مشکوک باشد.
چگونه عکس پروفایل را جستوجوی معکوس کنیم؟
میتوانید تصویر پروفایل را ذخیره و با Google Lens جستوجو کنید. نتایج ممکن است تصاویر مشابه و وبسایتهایی را نشان دهند که همان عکس یا نسخهای از آن را منتشر کردهاند. اگر تصویر با نام فردی دیگر، شغل متفاوت یا در چند پروفایل نامرتبط ظاهر شود، احتمال جعل هویت بیشتر میشود. کمیسیون فدرال تجارت آمریکا نیز جستوجوی معکوس عکس را یکی از راههای بررسی پروفایلهای مشکوک معرفی میکند.
پیدانشدن عکس در جستوجوی معکوس، واقعیبودن پروفایل را ثابت نمیکند. تصویر ممکن است از یک حساب خصوصی برداشته شده، ویرایش شده یا با هوش مصنوعی ساخته شده باشد. جستوجوی تصویر فقط یکی از ابزارهای بررسی است و باید در کنار کنترل سابقه حساب و گفتههای فرد استفاده شود.
چگونه هویت یک آشنای اینترنتی را بررسی کنیم؟
از فرد بخواهید یک تماس تصویری زنده و بدون برنامهریزی طولانی برقرار کند. در تماس میتوانید درخواست سادهای مطرح کنید؛ مثلاً درباره موضوعی که همان لحظه در گفتوگو گفتهاید صحبت کند. ویدئوی ازپیشضبطشده، عکس مدرک شناسایی یا تصویر کارت پرسنلی، هویت فرد را بهتنهایی ثابت نمیکند.
نام، نام کاربری، عکسها، شماره تماس و ادعاهای شغلی او را جداگانه جستوجو کنید. سابقه قدیمی و طبیعی حساب، تعامل واقعی با دیگران و وجود دوستان مشترک میتواند مفید باشد، اما این موارد نیز قابلجعلاند.
برای ملاقات حضوری، محل عمومی و شلوغ انتخاب کنید و زمان و مکان را به فردی مورداعتماد اطلاع دهید. برای کسی که فقط اینترنتی میشناسید پول، رمزارز، کد ورود، تصویر مدرک هویتی یا عکس خصوصی نفرستید.
اگر متوجه شدیم حساب جعلی است چه کار کنیم؟
ارتباط را متوقف کنید و پیش از مسدودکردن حساب، از پروفایل، پیامها، درخواستهای مالی، شمارهها و اطلاعات پرداخت تصویر بگیرید. حساب را از طریق ابزار گزارش همان پلتفرم بهعنوان جعل هویت یا کلاهبرداری گزارش کنید. اینستاگرام و فیسبوک امکان گزارش حسابهایی را که خود را بهجای فرد دیگری معرفی میکنند فراهم کردهاند.
اگر تصاویر متعلق به شخص واقعی دیگری است، او را از یک مسیر مطمئن مطلع کنید. در صورت پرداخت پول، تهدید یا اخاذی، مدارک را نگه دارید و موضوع را سریعاً به بانک، پلتفرم مربوط و پلیس فتا یا مرجع قضایی گزارش دهید.
کتفیشینگ فقط استفاده از یک عکس جعلی نیست؛ ترکیبی از هویت ساختگی، داستانپردازی و سوءاستفاده از اعتماد است. هیچ نشانه واحدی برای تشخیص قطعی وجود ندارد، اما عجله در ایجاد صمیمیت، تناقضهای مکرر، فرار از تأیید هویت و درخواست پول دلایل کافی برای توقف ارتباط و بررسی دقیقتر هستند.
منابع
راهنماهای رسمی کمیسیون فدرال تجارت آمریکا و افبیآی درباره پروفایلهای جعلی و کلاهبرداری عاطفی، راهنمای Google Lens برای جستوجوی تصویری و مراکز راهنمای متا درباره گزارش حسابهای جعل هویت.